Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 1 trang 60 SGK Ngữ văn 11

Tràng giang (Huy Cận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn có cảm nhận gì về nhan đề Tràng giang? Nhan đề và đề từ liên quan thế nào với nội dung cảm xúc của bài thơ?
(văn bản: Tràng giang - Huy Cận)

Gợi ý trả lời

Cảm nhận về nhan đề và đề từ bài thơ *Tràng giang* (Huy Cận)

a) Cảm nhận về nhan đề *Tràng giang*

- *Tràng giang* là một từ Hán Việt có nghĩa là "sông dài". Tác giả không dùng từ thuần Việt "sông dài" mà chọn từ Hán Việt để tạo sắc thái cổ kính, trang trọng, gợi không khí Đường thi, khiến con sông hiện lên vừa quen thuộc vừa như mang tầm vóc vũ trụ, muôn thuở.

- Điều đặc sắc là Huy Cận dùng vần "ang" lặp lại hai lần (*tràng* – *giang*) chứ không viết "trường giang". Hai âm "ang" mở, ngân vang, kéo dài tạo cảm giác con sông không chỉ dài mà còn rộng mênh mang, bát ngát cả về chiều dài lẫn chiều rộng. Nhan đề vì thế vừa gợi hình ảnh dòng sông bao la, vừa gợi âm hưởng buồn, cổ điển, mở ra không gian vô tận của bài thơ.

- Nhan đề mang tính khái quát cao: đó không phải một con sông cụ thể có tên riêng, mà là hình ảnh dòng sông – dòng đời – dòng thời gian vô biên, trên đó cái "tôi" trữ tình hiện ra nhỏ bé, cô đơn.

b) Cảm nhận về đề từ "Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài"

- Câu đề từ như một lời "nói trước", thâu tóm toàn bộ cảm xúc và không gian của bài thơ. Hai chiều kích "trời rộng" – "sông dài" dựng lên một không gian vũ trụ mênh mông, vô tận theo cả chiều cao và chiều dài.

- Từ "bâng khuâng" trực tiếp gọi tên tâm trạng chủ đạo: nỗi buồn mơ hồ, man mác, cảm giác bơ vơ của con người trước cái vô cùng của đất trời. Chữ "nhớ" thể hiện nỗi nhớ nhung, khao khát giao cảm, gắn kết trong một thế giới rợn ngợp, chia lìa.

c) Mối liên quan giữa nhan đề, đề từ với nội dung cảm xúc của bài thơ

- Nhan đề và đề từ thống nhất, soi sáng cho nhau và định hướng cảm xúc cho toàn bài: cùng mở ra không gian rộng lớn, vô biên (sông dài, trời rộng) và cùng gợi tâm trạng buồn, cô đơn, bâng khuâng của cái tôi trữ tình.

- Toàn bộ bài thơ chính là sự triển khai cụ thể của nhan đề và đề từ: cảnh sông nước mênh mông với "sóng gợn tràng giang", "con thuyền xuôi mái", "củi một cành khô", "bèo dạt về đâu", "bờ xanh tiếp bãi vàng"… tất cả đều tô đậm sự rợn ngợp của không gian và nỗi buồn, sự lẻ loi, trôi dạt của kiếp người.

- Như vậy, nhan đề gợi không gian (dòng sông dài rộng, cổ kính), đề từ gợi cả không gian lẫn tâm trạng (bâng khuâng, nhớ nhung trước trời rộng sông dài); hai yếu tố này kết hợp tạo nên âm hưởng vừa cổ điển vừa hiện đại, đồng thời khơi gợi chủ đề cốt lõi của bài thơ: nỗi sầu vũ trụ, nỗi cô đơn của con người và tình yêu quê hương, đất nước thầm kín.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.