Giải Bài 8 trang 60 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Bài thơ đã giúp bạn có thêm được cảm nhận gì về đời sống, về mối quan hệ giữa con người cá nhân với vũ trụ vô biên?
(văn bản: Tràng giang - Huy Cận)
Gợi ý trả lời
Gợi ý cảm nhận về đời sống và mối quan hệ giữa con người cá nhân với vũ trụ vô biên (qua bài *Tràng giang* của Huy Cận)
Đây là câu hỏi mở, đòi hỏi người đọc nêu suy nghĩ, cảm nhận của riêng mình sau khi đọc bài thơ. Có thể triển khai theo các ý sau:
a) Cảm nhận về sự nhỏ bé, hữu hạn của con người cá nhân trước vũ trụ vô biên
- Bức tranh *Tràng giang* mở ra một không gian mênh mông, rợn ngợp: sông dài, trời rộng, "Nắng xuống, trời lên sâu chót vót", "Sông dài, trời rộng, bến cô liêu". Trước cái vô cùng, vô tận của đất trời, hình ảnh con người và sự sống hiện lên thật nhỏ nhoi: "Củi một cành khô lạc mấy dòng", "Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu", "Bèo dạt về đâu, hàng nối hàng", đến một "chuyến đò ngang" cũng không có.
- Bài thơ khiến ta ý thức rõ hơn về thân phận hữu hạn, bé mọn của con người cá nhân giữa vũ trụ bao la. Đó là cảm giác cô đơn muôn thuở của kiếp người trước thiên nhiên và tạo vật.
b) Cảm nhận về nỗi cô đơn, nỗi buồn và khát vọng gắn kết của con người
- Đứng trước vũ trụ rộng lớn, con người càng thấm thía nỗi cô đơn, lạc loài, thấy mình thiếu vắng sự giao hòa, kết nối: "Mênh mông không một chuyến đò ngang / Không cầu gợi chút niềm thân mật". "Cầu", "đò" là biểu tượng của sự giao nối giữa người với người; sự vắng mặt của chúng tô đậm nỗi chia lìa, hờ hững.
- Nhưng cũng chính trong nỗi cô đơn ấy, con người bộc lộ khát vọng được gắn bó, sẻ chia, được tìm về nơi chốn thân thuộc. Nỗi "nhớ nhà" dâng lên trong lòng "dợn dợn" theo con sóng ("Lòng quê dợn dợn vời con nước / Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà") chính là nhu cầu tìm điểm tựa tinh thần, tìm sự ấm áp của tình người, tình quê hương để vợi bớt cái trống trải của vũ trụ.
c) Cảm nhận về mối quan hệ giữa cái tôi cá nhân và vũ trụ — một suy ngẫm có tính nhân sinh
- Bài thơ cho thấy con người cá nhân vừa nhỏ bé trước vũ trụ, vừa có đời sống nội tâm sâu sắc, có khả năng đối thoại với cái vô biên bằng chính cảm xúc, suy tư của mình. Chính nỗi buồn, nỗi cô đơn ấy lại làm nên chiều sâu và phẩm giá của con người.
- *Tràng giang* gợi nhắc ta trân trọng những mối quan hệ, sự gắn kết trong đời sống (tình thân, tình quê hương, sự sẻ chia giữa con người), bởi đó là điều giúp con người không bị cái mênh mông, lạnh lẽo của vũ trụ nhấn chìm. Nỗi buồn trong thơ Huy Cận vì thế không bi lụy mà thấm đượm tình yêu đời, yêu quê hương đất nước.
*(Lưu ý: đây là câu hỏi nêu cảm nhận cá nhân, mỗi người có thể trình bày suy nghĩ riêng miễn là hợp lí, bám sát nội dung và cảm hứng của bài thơ.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.