Giải Bài 7 trang 60 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tràng giang thường được nhìn nhận là bài thơ giàu yếu tố tượng trưng. Bạn suy nghĩ về vấn đề đó như thế nào?
(văn bản: Tràng giang - Huy Cận)
Gợi ý trả lời
Nêu quan điểm chung
Tôi đồng tình với nhận định *Tràng giang* là bài thơ giàu yếu tố tượng trưng. Tuy ra đời trong phong trào Thơ mới (in trong tập *Lửa thiêng*, 1940) và mang đậm màu sắc lãng mạn, bài thơ vẫn cho thấy ảnh hưởng rõ của thơ tượng trưng phương Tây mà Huy Cận tiếp thu: hình ảnh không chỉ để tả cảnh mà còn trở thành *biểu tượng*, gợi những tương giao kín đáo giữa ngoại cảnh và nội tâm, giữa cái hữu hạn của con người và cái vô biên của vũ trụ.
Làm rõ "yếu tố tượng trưng" trong bài thơ
a) *Hình ảnh mang tính biểu tượng, vượt lên nghĩa tả thực.* Dòng "tràng giang" không đơn thuần là một con sông cụ thể mà trở thành biểu tượng của dòng đời, dòng thời gian và sự vô cùng của không gian. Nhan đề dùng điệp vần "ang" mở rộng, gợi con sông dài và rộng đến vô tận. "Củi một cành khô lạc mấy dòng" là biểu tượng cô đọng cho thân phận nhỏ nhoi, bơ vơ, lênh đênh của con người trước cuộc đời rộng lớn.
b) *Nguyên lí tương giao (correspondances) — đặc trưng cốt lõi của thơ tượng trưng.* Cảnh và tình thấm vào nhau: "Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp" — nỗi buồn không còn là cảm xúc riêng của chủ thể mà như lan thấm, hóa thân vào từng con sóng, thành thuộc tính của chính thiên nhiên. Các hình ảnh "nắng xuống, trời lên sâu chót vót", "sông dài, trời rộng, bến cô liêu" tạo nên sự giao hòa, ứng hợp giữa các chiều kích không gian và tâm trạng.
c) *Chú trọng gợi hơn tả, khơi dậy ấn tượng mơ hồ.* Những hình ảnh "bèo dạt về đâu, hàng nối hàng", "bờ xanh tiếp bãi vàng" không miêu tả chi tiết mà gợi cảm giác trôi dạt, chia lìa, vô định. Câu kết "Lòng quê dợn dợn vời con nước, / Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà" dùng cách nói phủ định để gợi một nỗi nhớ tự thân, thường trực, không cần ngoại cảnh khơi gợi — đúng tinh thần khơi gợi liên tưởng của thơ tượng trưng.
d) *Nhạc tính và sự cộng hưởng của âm thanh.* Hệ thống từ láy "điệp điệp", "song song", "lớp lớp", "dợn dợn" cùng thể thơ bảy chữ đều đặn tạo nên nhạc điệu trầm buồn, ngân vang — âm nhạc của ngôn từ cũng là một yếu tố tượng trưng được Huy Cận coi trọng.
Nhận xét, đánh giá
Tuy nhiên cần thấy yếu tố tượng trưng ở *Tràng giang* không tách rời mà hòa quyện với chất lãng mạn và màu sắc cổ điển (thi liệu Đường thi: "khói sóng" gợi thơ Thôi Hiệu, cấu tứ "người buồn cảnh buồn"). Chính sự kết hợp ấy làm nên nét độc đáo: Huy Cận dùng thủ pháp tượng trưng để nâng một nỗi buồn cá nhân thành nỗi sầu nhân thế, nỗi cô đơn của con người trước vũ trụ.
Kết luận: Nhận định trên là xác đáng. *Tràng giang* giàu yếu tố tượng trưng ở hệ thống hình ảnh biểu tượng, ở nguyên lí tương giao giữa cảnh và tình, ở cách gợi nhiều hơn tả và ở nhạc tính của ngôn từ; song đó là thứ tượng trưng đã được Việt hóa, chan hòa cùng cảm hứng lãng mạn và truyền thống thơ ca phương Đông.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.