Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 6 trang 60 SGK Ngữ văn 11

Tràng giang (Huy Cận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu một số thi liệu truyền thống xuất hiện trong văn bản. Việc tác giả sử dụng những thi liệu ấy cho biết thêm điều gì về cấu tứ của bài thơ?
(văn bản: Tràng giang - Huy Cận)

Gợi ý trả lời

a) Một số thi liệu truyền thống xuất hiện trong văn bản

"Thi liệu truyền thống" là những hình ảnh, từ ngữ, mô-típ quen thuộc trong thơ ca cổ điển (nhất là thơ Đường và thơ trung đại Việt Nam). Trong *Tràng giang*, có thể nhận ra nhiều thi liệu như vậy:

- Nhan đề và không gian "tràng giang" (sông dài) cùng hình ảnh dòng sông – trời – nước mênh mông, gợi không gian vũ trụ rợn ngợp quen thuộc của thơ cổ.
- Hình ảnh "thuyền", "nước", "củi một cành khô", "cồn nhỏ", "bến cô liêu" – mô-típ con thuyền lênh đênh, bến vắng gợi sự chia lìa, cô đơn.
- "Nắng xuống, trời lên sâu chót vót"; "Sông dài, trời rộng, bến cô liêu" – thủ pháp đối và cách dựng không gian ba chiều (cao – rộng – dài) theo lối thơ Đường.
- Hình ảnh "chim nghiêng cánh nhỏ", "lớp lớp mây cao đùn núi bạc" – gợi nhớ tứ thơ "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi" (Bà Huyện Thanh Quan) và cảnh hoàng hôn, cánh chim chiều trong thơ cổ.
- Hai câu kết "Lòng quê dợn dợn vời con nước, / Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà" mượn trực tiếp ý thơ của Thôi Hiệu trong *Hoàng Hạc lâu* ("Yên ba giang thượng sử nhân sầu" – trên sông khói sóng khiến người buồn / nhớ nhà).

b) Việc sử dụng những thi liệu ấy cho biết thêm điều gì về cấu tứ của bài thơ

- Những thi liệu cổ điển cho thấy bài thơ được tổ chức theo tứ thơ không gian: lấy cảnh sông dài trời rộng, trời – nước mênh mông làm trục chính để triển khai, mỗi khổ thơ mở ra một chiều kích của không gian (dòng sông, cồn bến, bầu trời, chân mây) nhằm làm nổi bật sự nhỏ bé, cô đơn, lạc loài của con người giữa vũ trụ.
- Sử dụng thi liệu truyền thống nhưng Huy Cận không lặp lại mà làm mới: nỗi sầu cổ điển (sầu vũ trụ, sầu nhân thế) được hòa với cái tôi cá nhân, nỗi cô đơn và niềm khát khao giao cảm rất hiện đại của Thơ mới. Vì thế cấu tứ bài thơ vận động từ cảnh (không gian tràng giang) đến tình (nỗi buồn, nỗi nhớ nhà), từ ngoại cảnh rộng lớn dồn tụ vào tâm trạng con người ở hai câu kết.
- Đặc biệt, việc mượn ý thơ Thôi Hiệu ở câu kết cho thấy cấu tứ lấy nỗi nhớ quê, nhớ nhà làm điểm hội tụ cảm xúc: cảnh vật mênh mông, hoang vắng suốt bài thơ chính là để dẫn đến và tô đậm nỗi sầu nhân thế, tình yêu quê hương đất nước thầm kín. Thi liệu truyền thống do đó vừa tạo nên vẻ đẹp cổ điển, trang nhã, vừa làm nền để bộc lộ cái tôi trữ tình hiện đại – đó là nét độc đáo trong cấu tứ "cổ điển mà hiện đại" của *Tràng giang*.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.