Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 111 SGK Ngữ văn 11

Thuyền và biển (Xuân Quỳnh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Cũng có khi vô cớ
Biển ào ạt xô thuyền
(Vì tình yêu muôn thuở
Có bao giờ đứng yên?)

Chú ý dấu ngoặc đơn ở hai câu thơ này.

Gợi ý trả lời

Phân tích tác dụng của dấu ngoặc đơn trong đoạn thơ

Ngữ liệu gồm hai cặp câu:
- Hai câu đầu kể một hiện tượng: *"Cũng có khi vô cớ / Biển ào ạt xô thuyền"* — những lúc biển bỗng dưng dữ dội, xô đẩy thuyền một cách "vô cớ".
- Hai câu sau được đặt trong dấu ngoặc đơn: *"(Vì tình yêu muôn thuở / Có bao giờ đứng yên?)"*.

a) Dấu ngoặc đơn đánh dấu phần chú thích, lí giải. Phần thơ trong ngoặc không kể tiếp sự việc mà quay lại *cắt nghĩa* cho hai câu trước: vì sao biển lại "vô cớ" xô thuyền. Nó trả lời rằng sự nổi sóng ấy thực ra không hề vô cớ — đó là lẽ tự nhiên của tình yêu. Dấu ngoặc đơn vì thế tách phần bình luận, triết lí ra khỏi mạch tự sự - trữ tình bên ngoài, tạo thành một lời nói thêm, một tiếng lòng chen vào.

b) Dấu ngoặc đơn tạo giọng điệu tâm tình, như một lời tự nhủ, tự vấn. Phần trong ngoặc là một câu hỏi tu từ: *"Có bao giờ đứng yên?"*. Nhờ được đặt riêng trong ngoặc, nó vang lên như lời thủ thỉ, bộc bạch thầm kín của nhân vật trữ tình, hạ giọng so với lời kể phía trên, khiến cảm xúc trở nên sâu lắng, kín đáo mà tha thiết.

c) Về ý nghĩa, phần trong ngoặc nâng hình ảnh "thuyền" và "biển" lên tầng nghĩa biểu tượng. Mượn chuyện biển xô thuyền, tác giả khái quát một quy luật của tình yêu: tình yêu "muôn thuở" vốn luôn vận động, có lúc dịu êm, có lúc giận hờn, sóng gió, "có bao giờ đứng yên". Những "vô cớ", "ào ạt" của biển chính là những giận dỗi, thử thách rất đỗi bình thường, tất yếu của những người đang yêu. Nhờ đó, lời lí giải trong ngoặc vừa bênh vực, cảm thông cho sự thất thường của biển (của tình yêu), vừa thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc của Xuân Quỳnh về bản chất tình yêu.

Kết luận: Dấu ngoặc đơn ở đây dùng để đánh dấu phần chú thích — lí giải cho hiện tượng nêu ở hai câu trên; đồng thời tạo một giọng trữ tình riêng (lời tự vấn, suy ngẫm) và khơi mở ý nghĩa biểu tượng, triết lí về tình yêu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.