Giải Bài 3 trang 141 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Xung đột chính trong đoạn trích là gì? Dựa vào đâu bạn nhận ra xung đột đó?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)
Gợi ý trả lời
a) Xung đột chính trong đoạn trích
Đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* chứa đựng hai xung đột cơ bản, đan cài và đẩy nhau đến cao trào:
- Xung đột thứ nhất – xung đột xã hội: mâu thuẫn giữa nhân dân lao động khốn khổ, lầm than với bọn hôn quân bạo chúa Lê Tương Dực cùng phe cánh ăn chơi sa đọa. Để xây Cửu Trùng Đài, triều đình tăng sưu thuế, bắt thợ phục dịch, khiến dân tình oán hận. Mâu thuẫn này dẫn đến cuộc nổi loạn của Trịnh Duy Sản và phe phản nghịch: vua bị giết, hoàng hậu tự vẫn, Đan Thiềm và Vũ Như Tô bị bắt, Cửu Trùng Đài bị thiêu hủy.
- Xung đột thứ hai – xung đột trong quan niệm nghệ thuật: mâu thuẫn giữa khát vọng nghệ thuật thuần túy, cao siêu, muôn đời của người nghệ sĩ (Vũ Như Tô) với lợi ích thiết thực, trực tiếp của nhân dân. Vũ Như Tô muốn xây một công trình nghệ thuật tuyệt mĩ "tranh tinh xảo với hóa công", nhưng khát vọng ấy lại được thực hiện bằng xương máu, mồ hôi của muôn dân, nên trở thành tai họa. Đây là xung đột mang tính bi kịch, không thể giải quyết dứt khoát: Vũ Như Tô đến chết vẫn không nhận ra lẽ phải của nhân dân, vẫn ôm mối ảo vọng, băn khoăn "Ta tội gì? Không, ta chỉ có một hoài bão là tô điểm đất nước…".
*Xung đột trung tâm, bao trùm đoạn trích là xung đột thứ hai* – xung đột giữa nghệ sĩ – nghệ thuật với nhân dân – cuộc sống, bởi nó quyết định tính bi kịch và tư tưởng của tác phẩm, còn xung đột xã hội đóng vai trò là bối cảnh, là ngòi nổ đẩy xung đột ấy đến kết cục.
b) Căn cứ nhận ra xung đột
Có thể nhận ra các xung đột trên qua những dấu hiệu sau:
- Qua hành động kịch và các sự kiện dồn dập: quân khởi loạn nổi dậy, kinh thành náo loạn, Cửu Trùng Đài bị đốt, các nhân vật lần lượt bị giết, bị bắt – tất cả cho thấy mâu thuẫn đã tích tụ và bùng nổ không thể điều hòa.
- Qua lời thoại và tâm trạng nhân vật: tiếng quân reo, lời của bọn nội giám, quân sĩ kết tội Vũ Như Tô là kẻ gây nên tội ác; lời Đan Thiềm nhiều lần giục Vũ Như Tô chạy trốn ("Ông trốn đi… Khi trước trốn đi thì ông nguy, bây giờ trốn đi thì ông thoát"); đặc biệt là sự ngơ ngác, không hiểu của Vũ Như Tô trước thái độ căm phẫn của dân chúng – điều này bộc lộ khoảng cách, sự đối lập giữa người nghệ sĩ và quần chúng.
- Qua chỉ dẫn sân khấu và không khí bi kịch: ánh lửa cháy rực, tiếng ồn ào, cảnh Cửu Trùng Đài tan hoang làm nổi bật sự sụp đổ của một giấc mộng nghệ thuật.
- Qua kết cục bi thảm của nhân vật: cái chết của Vũ Như Tô và Đan Thiềm, sự tiêu tan của Cửu Trùng Đài chính là biểu hiện cao nhất, dứt điểm của xung đột không thể giải quyết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.