Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 4 trang 141 SGK Ngữ văn 11

Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô được thể hiện trong đoạn trích (dựa vào các lời thoại và hành động của nhân vật).
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)

Gợi ý trả lời

## Phân tích diễn biến tâm trạng của Vũ Như Tô

Trong đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài*, tâm trạng của Vũ Như Tô được khắc họa qua chuỗi biến cố dồn dập của biến loạn, bộc lộ qua từng lời thoại và hành động. Có thể chia thành các chặng sau:

a) Khi chưa hiểu tình thế – trạng thái ngỡ ngàng, bất ngờ, không tin vào sự thật

- Mở đầu lớp kịch, Vũ Như Tô đang mải mê với công việc xây Cửu Trùng Đài, hoàn toàn không hay biết bên ngoài dân chúng và quân phản loạn đang nổi dậy. Khi Đan Thiềm hớt hải chạy vào báo tin nguy biến và khuyên ông mau trốn đi, Vũ Như Tô vẫn một mực không tin, cho rằng mình "quang minh chính đại", "không làm gì nên tội".
- Ông băn khoăn, hỏi đi hỏi lại: *"Tôi có gây oán gây thù gì với ai?"*, *"Họ tìm tôi, nhưng có lí gì họ giết tôi?"*. Đây là tâm trạng của một người nghệ sĩ sống trong thế giới nghệ thuật thuần túy, không nhận ra mâu thuẫn giữa khát vọng nghệ thuật của mình với lợi ích thiết thực của nhân dân. → Tâm trạng ngơ ngác, hoang mang nhưng vẫn tự tin vào lẽ phải của mình.

b) Khi Đan Thiềm nhiều lần giục trốn – vẫn kiên quyết ở lại, không chịu rời Cửu Trùng Đài

- Dù Đan Thiềm van xin đến mấy lần ("Ông trốn đi… Ông nghe tôi… Đợi thời là thượng sách…"), Vũ Như Tô vẫn một mực từ chối. Ông gắn bó, coi Cửu Trùng Đài như lẽ sống, như sinh mệnh của mình: *"Những người quân tử không bao giờ sợ chết. Mà vạn nhất có chết, cũng phải để cho mọi người biết rằng công việc mình làm chính đại quang minh."*
- Tâm trạng ông lúc này là sự bám víu, mê đắm, ngoan cố không rời bỏ lí tưởng nghệ thuật. Ông không thể hình dung được rằng công trình nghệ thuật vĩ đại của mình lại bị coi là tội ác. → Thể hiện sự kiên định đến mức mù quáng của người nghệ sĩ bị tách rời khỏi thực tế đời sống.

c) Khi loạn quân ập đến, Cửu Trùng Đài bị đập phá, bị bắt – tâm trạng đau đớn, phẫn uất, vỡ mộng

- Khi quân khởi loạn tràn vào, bắt bớ, nhục mạ, Vũ Như Tô vẫn chưa thể hiểu nổi vì sao người ta lại căm thù mình và công trình của mình đến thế. Ông đau đớn hỏi: *"Vô lí! Vô lí!"*, *"Ta tội gì? Không, ta chỉ có một hoài bão là tô điểm đất nước…"*.
- Đỉnh điểm là khi nghe tin Cửu Trùng Đài bị đốt, bị phá, Vũ Như Tô rú lên kinh hoàng, tuyệt vọng: *"Đốt thực rồi! Đốt thực rồi! Ôi đảng ác! Ôi muôn phần căm giận! Trời ơi! Phú cho ta cái tài làm gì? Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!"*.
- Đây là tâm trạng vỡ mộng hoàn toàn, đau đớn tột cùng khi lí tưởng nghệ thuật, công trình mà cả đời ông theo đuổi sụp đổ. Tiếng kêu của ông cũng là tiếng kêu cho bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài nhưng cô đơn, lạc thời, không được thấu hiểu.

d) Nhận xét chung về diễn biến tâm trạng

- Tâm trạng Vũ Như Tô phát triển theo hướng từ mê say – kiên định – đến bàng hoàng, tuyệt vọng và vỡ mộng.
- Suốt từ đầu đến cuối, Vũ Như Tô luôn đứng trên lập trường của người nghệ sĩ thuần túy, không thể giải đáp được câu hỏi: mình đúng hay sai, có tội hay không có tội. Cho đến khi chết, ông vẫn mang theo nỗi "vô lí" không lời giải đáp.
- Qua diễn biến tâm trạng ấy, Nguyễn Huy Tưởng thể hiện sâu sắc bi kịch của người nghệ sĩ có tài, có tâm, có hoài bão lớn nhưng lại đặt lí tưởng nghệ thuật cao siêu lên trên quyền lợi thiết thực của nhân dân, rơi vào bi kịch lạc thời và cô độc. Đồng thời, tác giả cũng gửi gắm quan niệm: nghệ thuật chân chính phải gắn bó với đời sống và lợi ích của nhân dân.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.