Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 5 trang 41 SGK Ngữ văn 11

Ai đã đặt tên cho dòng sông?   Gợi ý trả lời

Đề bài

Kiến thức văn hoá tổng hợp đã được tác giả huy động như thế nào khi viết bài tuỳ bút về sông Hương? Mục đích của việc huy động kiến thức đó là gì?
(văn bản: Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Gợi ý trả lời

Ý a) Tác giả đã huy động kiến thức văn hoá tổng hợp từ nhiều lĩnh vực khác nhau:

- Địa lí: Hoàng Phủ Ngọc Tường miêu tả tỉ mỉ, chính xác thuỷ trình của sông Hương từ thượng nguồn giữa đại ngàn Trường Sơn, qua các địa danh cụ thể (ngã ba Tuần, điện Hòn Chén, Ngọc Trản, Nguyệt Biều, Lương Quán, Vĩ Dạ, Cồn Hến…) cho đến khi gặp biển ở cửa Thuận An. Vốn hiểu biết địa lí giúp ông tái hiện trung thực hình dáng, hướng chảy và những khúc quanh của dòng sông.

- Lịch sử: Tác giả gắn sông Hương với chiều dài lịch sử dân tộc — dòng sông biên thuỳ thời các vua Hùng, dòng Linh Giang trong sách Dư địa chí của Nguyễn Trãi, dòng sông vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ, dòng sông sống hết lịch sử bi tráng của thế kỉ XIX, đi vào Cách mạng tháng Tám và những chiến công rung chuyển.

- Văn hoá – nghệ thuật, âm nhạc: Ông nhìn sông Hương như người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya, là cái nôi sinh thành nền âm nhạc cổ điển Huế, gợi liên tưởng đến Nguyễn Du và những bản đàn trong Truyện Kiều.

- Thi ca: Tác giả dẫn cảm hứng của nhiều nhà thơ — từ Tản Đà, Cao Bá Quát, Bà Huyện Thanh Quan đến Tố Hữu — để cho thấy sông Hương không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ.

- Văn học dân gian, huyền thoại và triết lí: Ông kể huyền thoại về tên gọi dòng sông (người dân nấu nước trăm loài hoa đổ xuống để làn nước thơm tho), liên hệ tới cả triết học, tình yêu để cắt nghĩa vẻ đẹp của sông Hương.

Cách huy động kiến thức: không phải liệt kê khô khan mà hoà quyện, đan cài các lĩnh vực ấy vào mạch cảm xúc trữ tình; kiến thức được chuyển hoá thành hình ảnh, liên tưởng, so sánh giàu chất thơ (sông Hương như cô gái Di-gan phóng khoáng, như người mẹ phù sa, như người tài nữ, như nàng Kiều…).

Ý

b) Mục đích của việc huy động kiến thức đó:

- Làm hiện lên vẻ đẹp phong phú, nhiều chiều của sông Hương: vừa là vẻ đẹp của tự nhiên, vừa là vẻ đẹp của lịch sử, văn hoá, tâm hồn con người xứ Huế.
- Khẳng định sông Hương là dòng sông của văn hoá, của thi ca, của lịch sử — một biểu tượng cho vẻ đẹp và chiều sâu của đất nước, con người Huế.
- Thể hiện cái tôi tài hoa, uyên bác và tình yêu tha thiết của tác giả với dòng sông, với quê hương; tạo nên chất trí tuệ kết hợp trữ tình đặc trưng của thể tuỳ bút – bút kí Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.