Giải Bài 3 trang 59 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Cho đề tài:
Để thành công, dứt khoát phải dựa vào nội lực, không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài.
a. Chuẩn bị nội dung thảo luận, tranh luận về đề tài trên.
b. Tổ chức tập thảo luận, tranh luận trên cơ sở nội dung đã chuẩn bị.
Gợi ý trả lời
## a. Chuẩn bị nội dung thảo luận, tranh luận
Bước 1. Xác định rõ vấn đề và các luồng ý kiến
Đề tài: *"Để thành công, dứt khoát phải dựa vào nội lực, không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài."*
Đây là một ý kiến mang tính khẳng định tuyệt đối ("dứt khoát", "không cần"), nên rất dễ nảy sinh các quan điểm trái chiều. Cần hình dung trước ba luồng ý kiến:
- Tán thành: Thành công cốt lõi phải do chính mình, nội lực là yếu tố quyết định.
- Phản đối: Không ai thành công một mình; sự hỗ trợ từ bên ngoài là cần thiết.
- Trung dung (dung hòa): Nội lực là yếu tố quyết định, nhưng sự hỗ trợ bên ngoài là điều kiện quan trọng không thể bỏ qua.
Bước 2. Giải thích các khái niệm then chốt (để tranh luận không lệch hướng)
- *Nội lực:* ý chí, nghị lực, năng lực, sự nỗ lực, tinh thần tự chủ, khả năng tự học, tự vươn lên của bản thân.
- *Hỗ trợ từ bên ngoài:* sự giúp đỡ của gia đình, thầy cô, bạn bè; cơ hội, môi trường, điều kiện vật chất; sự hợp tác, cộng đồng, xã hội.
- *Thành công:* đạt được mục tiêu, giá trị mà mình đặt ra trong học tập, công việc, cuộc sống.
Bước 3. Xây dựng hệ thống lí lẽ và bằng chứng
*Lí lẽ khẳng định vai trò của nội lực:*
- Nội lực là gốc rễ: dù có điều kiện tốt đến đâu, nếu bản thân không nỗ lực thì cũng không thành công.
- Nội lực giúp con người chủ động, kiên trì, vượt qua khó khăn, không ỷ lại.
- Dẫn chứng: những tấm gương vượt khó, tự học thành tài (Nguyễn Ngọc Ký, nhiều học sinh nghèo vượt khó đỗ đại học…).
*Lí lẽ phản bác ý tuyệt đối hóa ("không cần hỗ trợ bên ngoài"):*
- Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội; không ai tồn tại và phát triển một mình.
- Mọi thành công đều ít nhiều dựa trên nền tảng người đi trước: tri thức, công nghệ, sự dạy dỗ của thầy cô, sự nuôi dưỡng của gia đình.
- Dẫn chứng: một vận động viên cần huấn luyện viên, đồng đội; một nhà khoa học kế thừa thành tựu của người đi trước; thành công của một doanh nghiệp cần sự hợp tác của cả tập thể.
- Phủ nhận hoàn toàn sự hỗ trợ bên ngoài dễ dẫn đến tư tưởng cực đoan, kiêu ngạo, cô lập.
Bước 4. Rút ra quan điểm của bản thân (định hướng dung hòa)
Nội lực là yếu tố *quyết định*, giữ vai trò nền tảng và động lực bên trong; còn sự hỗ trợ từ bên ngoài là *điều kiện* cần thiết, tạo cơ hội và tiếp sức. Vì vậy, ý kiến trên đúng ở phần đề cao nội lực nhưng sai ở chỗ tuyệt đối hóa khi cho rằng "không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài". Thành công bền vững là sự kết hợp hài hòa giữa nỗ lực tự thân và biết tiếp nhận, tận dụng sự giúp đỡ hợp lí từ bên ngoài.
Bước 5. Dự kiến câu hỏi, ý kiến phản bác và phương án đối đáp
- Nếu có ý kiến: "Dựa vào bên ngoài là ỷ lại" → phân biệt *tiếp nhận hỗ trợ có chọn lọc* với *ỷ lại, lệ thuộc*.
- Nếu có ý kiến: "Nhiều người thành công nhờ hoàn cảnh" → khẳng định hoàn cảnh chỉ là điều kiện, bản thân vẫn phải nỗ lực để biến điều kiện thành kết quả.
## b. Tổ chức tập thảo luận, tranh luận
Bước 1. Chuẩn bị tổ chức
- Chia lớp/nhóm thành hai phe: phe *tán thành* và phe *phản đối* ý kiến; cử một người điều hành (chủ tọa) và một người thư kí ghi chép.
- Thống nhất thời gian, luật tranh luận: mỗi lượt phát biểu ngắn gọn, tôn trọng người nói, không công kích cá nhân.
Bước 2. Tiến hành thảo luận, tranh luận
- *Mở đầu:* người điều hành nêu lại đề tài, giới thiệu hai phe, nêu nguyên tắc tranh luận.
- *Trình bày quan điểm:* mỗi phe cử đại diện trình bày ý kiến mở đầu kèm lí lẽ, bằng chứng (dựa trên nội dung đã chuẩn bị ở phần a).
- *Tranh luận:* hai phe luân phiên phản bác, bảo vệ ý kiến; chú ý nghe kĩ để bắt đúng luận điểm của đối phương, phản bác bằng lí lẽ và dẫn chứng chứ không bằng cảm tính.
- *Thư kí* ghi lại các luận điểm chính, điểm thống nhất và điểm còn khác biệt.
Bước 3. Tổng kết
- Người điều hành tóm tắt các ý kiến, chỉ ra điểm hợp lí của cả hai phe, hướng tới kết luận dung hòa: đề cao nội lực nhưng không phủ nhận vai trò của sự hỗ trợ bên ngoài.
- Rút kinh nghiệm về cách trình bày, lắng nghe và phản hồi trong thảo luận, tranh luận.
Bước 4. Tự đánh giá
Đánh giá theo các tiêu chí: nội dung ý kiến có rõ ràng, lí lẽ – bằng chứng có thuyết phục không; thái độ tranh luận có tôn trọng, lắng nghe không; khả năng phản bác và bảo vệ quan điểm có linh hoạt không.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.