Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 2 trang 59 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng (Bài 7. Ghi chép và tưởng tượng trong kí)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Cho đề bài:

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường nhận thấy dòng sông Hương "không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ". Hãy phân tích sự độc đáo trong cảm hứng của chính tác giả về sông Hương qua đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

a. Lập dàn ý cho bài viết.

b. Chọn hai ý và triển khai thành hai đoạn văn có liên kết với nhau.
(văn bản: Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường))

Gợi ý trả lời

## a. Lập dàn ý cho bài viết

Mở bài
- Giới thiệu Hoàng Phủ Ngọc Tường – nhà văn chuyên về thể kí, có phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất thơ.
- Giới thiệu đoạn trích *Ai đã đặt tên cho dòng sông?* và luận điểm: chính tác giả đã có một cảm hứng độc đáo, không lặp lại người khác khi viết về sông Hương.
- Nêu vấn đề nghị luận: phân tích sự độc đáo trong cảm hứng của Hoàng Phủ Ngọc Tường về sông Hương.

Thân bài

*Ý 1 – Độc đáo ở cách hình dung sông Hương như một sinh thể sống, một con người có tâm hồn, số phận.*
- Sông Hương vùng thượng nguồn là "bản trường ca của rừng già", "cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại", mang "một tâm hồn tự do và trong sáng".
- Về đến đồng bằng, sông Hương trở thành "người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở", rồi "người gái đẹp nằm ngủ mơ màng" được người tình mong đợi (kinh thành Huế) đánh thức.
- Tác giả nhân hóa, nhìn dòng sông bằng con mắt của tình yêu, biến địa lí thành một câu chuyện tình.

*Ý 2 – Độc đáo ở sự kết hợp nhiều điểm nhìn: địa lí, lịch sử, văn hóa, thi ca.*
- Góc nhìn địa lí: miêu tả tỉ mỉ, chính xác thủy trình của sông từ Trường Sơn đến Huế và ra biển.
- Góc nhìn lịch sử: sông Hương là dòng sông của những chiến công, gắn với Nguyễn Trãi, với các cuộc khởi nghĩa, Cách mạng tháng Tám, Mậu Thân.
- Góc nhìn văn hóa – thi ca: sông Hương là cái nôi của nền âm nhạc cổ điển Huế, là nguồn cảm hứng của thi ca (Nguyễn Du, Tản Đà, Cao Bá Quát, Tố Hữu…) nhưng "không bao giờ tự lặp lại mình".

*Ý 3 – Độc đáo ở cái tôi tài hoa, uyên bác, say đắm và giàu chất trữ tình.*
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, so sánh, liên tưởng bất ngờ; chất thơ thấm đẫm trong văn xuôi.
- Cái tôi gắn bó máu thịt với Huế, với văn hóa dân tộc; vốn tri thức phong phú về địa lí, lịch sử, âm nhạc, văn học.
- Niềm tự hào, tình yêu tha thiết dành cho dòng sông và cho quê hương xứ sở.

Kết bài
- Khẳng định sự độc đáo trong cảm hứng của Hoàng Phủ Ngọc Tường: một sông Hương vừa hiện thực vừa thấm đẫm chất trữ tình, không lẫn với bất kì trang viết nào khác.
- Đoạn trích thể hiện tình yêu quê hương, đất nước và phong cách kí tài hoa, uyên bác của nhà văn.

## b. Chọn hai ý triển khai thành hai đoạn văn có liên kết

*(Chọn Ý 1 và Ý 3 trong dàn ý trên.)*

Đoạn 1

Sự độc đáo trước hết trong cảm hứng của Hoàng Phủ Ngọc Tường là ở cách ông hình dung sông Hương như một sinh thể sống, một con người có tâm hồn và số phận. Nơi thượng nguồn, dòng sông hiện lên đầy sức sống hoang dại: nó là "bản trường ca của rừng già", là "cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại" với "một tâm hồn tự do và trong sáng". Khi về tới đồng bằng, sông Hương lại dịu dàng hóa thân thành "người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở", rồi thành "người gái đẹp nằm ngủ mơ màng" chờ đợi người tình mong đợi của mình là kinh thành Huế đến đánh thức. Bằng hàng loạt hình ảnh nhân hóa, tác giả đã biến một dòng chảy địa lí vô tri thành một con người biết yêu thương, khao khát, thủy chung; cả thủy trình của sông Hương trở thành một câu chuyện tình say đắm. Cái nhìn ấy khiến sông Hương không còn là của chung, mà là của riêng Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Đoạn 2

Không chỉ độc đáo ở cách hình dung, cảm hứng ấy còn độc đáo bởi được soi chiếu qua một cái tôi tài hoa, uyên bác và say đắm. Nếu ở đoạn trên, sông Hương hiện lên như một người con gái có tâm hồn, thì chính cái tôi trữ tình của nhà văn mới là nguồn sáng làm nên vẻ đẹp ấy. Ngôn ngữ của ông giàu hình ảnh và nhạc điệu, những so sánh, liên tưởng bất ngờ khiến chất thơ thấm đẫm từng câu văn xuôi. Ẩn sau mỗi trang viết là một vốn tri thức phong phú về địa lí, lịch sử, âm nhạc và thi ca, cùng một tình yêu máu thịt dành cho Huế và cho văn hóa dân tộc. Chính sự hòa quyện giữa tài hoa và tình yêu tha thiết ấy đã làm nên một sông Hương "không bao giờ tự lặp lại mình", in đậm dấu ấn riêng không thể trộn lẫn của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.