Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 24 SGK Ngữ văn 11

Chí Phèo (Nam Cao)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu với thịt chó suốt từ trưa đến xế chiều. Rồi say khướt, hắn xách một cái vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến, gọi tận tên tục ra mà chửi. Cụ bá không có nhà. Thấy bộ điệu hung hăng của hắn, bà cả đùn bà hai, bà hai thúc bà ba, bà ba gọi bà tư, nhưng kết cục chẳng bà nào dám ra nói với hắn một vài lời phải chăng. Mắc cái phải cái thằng liều lĩnh quá, nó lại say rượu, tay nó lại nhăm nhăm cầm cái vỏ chai, mà nhà lúc ấy toàn đàn bà cả... Thôi thì cứ đóng cái cổng cho thật chặt rồi mặc thây cha nó, nó có chửi thì tai liền miệng đấy, chửi rồi lại nghe! Thành thử chỉ có ba con chó dữ với một thằng say rượu!... Thật là ầm ĩ! Hàng xóm phải một bữa điếc tai, nhưng có lẽ trong bụng thì họ hả: xưa nay họ mới chỉ được nghe bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá chửi người ta, bây giờ họ mới được nghe người ta chửi lại cả nhà cụ bá. Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngoắt làm sao! Họ bảo nhau: "Phen này cha con thằng bá Kiến đố còn dám vác mặt đi đâu nữa! Mồ mả tổ tiên đến lộn lên mất". Cũng có người hiền lành hơn thì bảo: "Phúc đời nhà nó, chắc ông lí không có nhà...". Ông lí đây là ông lí Cường, con giai cụ bá nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm như rác. Phải ông lí Cường thử có nhà xem nào! Quả nhiên họ nói có sai đâu! Đấy, có tiếng người sang sảng quát: "Mày muốn lôi thôi gì?... Cái thằng không cha không mẹ này! Mày muốn lôi thôi gì?...". Đã bảo mà! Cái tiếng quát tháo kia là tiếng lí Cường. Lí Cường đã về! Lí Cường đã về! Phải biết... A ha! Một cái tát rất kêu. Ôi! Cái gì thế này? Tiếng đấm, tiếng đá nhau bình bịch. Thôi, cứ gọi là tan xương! Bỗng "choang" một cái. Thôi, phải rồi, hắn đập cái chai vào cột cổng... Ồ hắn kêu! Hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt họng. Ồ hắn kêu!

Người kể chuyện có hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của mình?

Gợi ý trả lời

Trả lời: Không. Người kể chuyện (ngôi thứ ba) không hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của riêng mình. Nam Cao đã luân chuyển, phối hợp nhiều điểm nhìn, khiến đoạn văn trở nên sinh động, nhiều giọng và giàu ý nghĩa.

a) Điểm nhìn của người kể chuyện (bên ngoài, khách quan):
Mở đầu, tác giả thuật lại sự việc từ điểm nhìn bao quát của người kể: "Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu...", "hắn xách một cái vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến, gọi tận tên tục ra mà chửi". Người kể đứng ngoài, nắm được toàn cảnh, tường thuật diễn biến hành động của Chí Phèo và phản ứng của nhà bá Kiến.

b) Điểm nhìn của các nhân vật trong truyện (điểm nhìn bên trong):
- Điểm nhìn của người nhà bá Kiến: đoạn "Mắc cái phải cái thằng liều lĩnh quá, nó lại say rượu, tay nó lại nhăm nhăm cầm cái vỏ chai, mà nhà lúc ấy toàn đàn bà cả... Thôi thì cứ đóng cái cổng cho thật chặt rồi mặc thây cha nó..." là lời nửa trực tiếp, nói hộ nỗi lo sợ, toan tính của mấy bà vợ cụ bá.
- Điểm nhìn của dân làng / hàng xóm: "nhưng có lẽ trong bụng thì họ hả", "Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngoắt làm sao!" cùng những câu nói được dẫn trực tiếp: "Phen này cha con thằng bá Kiến đố còn dám vác mặt đi đâu nữa!", "Phúc đời nhà nó, chắc ông lí không có nhà...". Ở đây sự việc được nhìn, bình luận bằng con mắt và tâm lí hả hê của người dân bị áp bức.

c) Sự hòa trộn, dịch chuyển điểm nhìn và giọng điệu (lời nửa trực tiếp):
Nhiều câu không còn tách bạch được là lời người kể hay lời/ý nghĩ của dân làng: "Phải ông lí Cường thử có nhà xem nào!", "Quả nhiên họ nói có sai đâu!", "Đã bảo mà!", "Lí Cường đã về! Lí Cường đã về! Phải biết... A ha!", "Thôi, cứ gọi là tan xương!". Những câu cảm thán, reo hò, suy đoán này mang giọng điệu của đám đông dân làng hòa vào lời kể, tạo nên lối trần thuật đa thanh. Cảnh ẩu đả cuối đoạn ("Một cái tát rất kêu", "Tiếng đấm, tiếng đá nhau bình bịch", "Bỗng choang một cái", "Ồ hắn kêu!") cũng được tái hiện qua âm thanh mà người ngoài cổng nghe thấy chứ không phải người kể trực tiếp chứng kiến bên trong.

Tác dụng: Việc di chuyển, phối hợp điểm nhìn (từ người kể sang nhân vật, sang dân làng) và sử dụng lời nửa trực tiếp giúp: (1) câu chuyện được kể khách quan mà vẫn thấm đẫm thái độ, tâm lí nhân vật; (2) làm nổi bật thái độ của dân làng đối với cha con bá Kiến và với Chí Phèo; (3) tạo giọng trần thuật linh hoạt, nhiều âm sắc, thể hiện bút pháp tự sự bậc thầy của Nam Cao.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.