Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 26 SGK Ngữ văn 11

Chí Phèo (Nam Cao)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những cảm giác, ấn tượng gì đánh dấu thời điểm bắt đầu diễn ra sự thay đổi bên trong con người Chí Phèo?
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)

Gợi ý trả lời

Thời điểm đánh dấu sự thay đổi: Buổi sáng Chí Phèo tỉnh dậy sau đêm gặp Thị Nở (sau trận ốm). Đây là lần đầu tiên sau bao năm say triền miên, Chí mới thực sự "tỉnh" — cả tỉnh rượu lẫn tỉnh ngộ. Những cảm giác, ấn tượng đánh dấu bước ngoặt này gồm:

a) Cảm giác về trạng thái cơ thể và không gian sống: Chí nhận ra "lòng mơ hồ buồn", miệng đắng, người bủn rủn, chân tay không buồn nhấc. Đặc biệt, lần đầu tiên Chí ý thức được căn lều của mình: thấy "chiều lòng mình" khi nhận ra lều ẩm thấp, ánh nắng ngoài kia rực rỡ còn trong nhà thì chưa bao giờ sáng sủa. Đó là cảm giác thức tỉnh của một con người bắt đầu để ý đến hoàn cảnh sống của chính mình.

b) Những âm thanh quen thuộc của cuộc sống đời thường (ấn tượng thính giác): Lần đầu Chí nghe thấy những âm thanh mà ngày nào cũng có nhưng vì say nên chưa bao giờ nghe — tiếng chim hót vui vẻ ngoài kia, tiếng cười nói của những người đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá. Những âm thanh bình dị ấy vang lên như "tiếng gọi" của cuộc sống lương thiện, đánh thức phần người trong Chí.

c) Cảm giác nhớ lại ước mơ xa xôi thời trẻ: Những âm thanh ấy khiến Chí nhớ về một thời đã từng mơ ước "một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải… bỏ một con lợn làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng". Đó là khát vọng về một mái ấm, một cuộc sống lương thiện giản dị.

d) Cảm giác cô độc và nỗi sợ tuổi già, bệnh tật, đói rét: Chí "nao nao buồn", nhận ra mình đã già mà vẫn còn cô độc; thấy trước tuổi già, đói rét, ốm đau và nhất là sự cô độc còn đáng sợ hơn cả đói rét ốm đau. Lần đầu tiên Chí thấy "buồn" — một cảm xúc rất người, trái hẳn với con quỷ dữ dằn trước đây.

đ) Cảm giác xúc động trước bát cháo hành của Thị Nở: Khi Thị Nở bưng cháo hành đến, Chí hết sức ngạc nhiên rồi "mắt hình như ươn ướt" — bởi đây là lần đầu tiên trong đời hắn được một người đàn bà cho, được chăm sóc mà không phải cướp giật, dọa nạt. Chí thấy bát cháo hành thơm ngon lạ lùng, thấy lòng "bâng khuâng", vừa vui vừa buồn và "ăn năn". Hương vị cháo hành và tình thương của Thị Nở chính là ấn tượng mạnh nhất, khơi dậy khát khao hoàn lương, muốn làm người lương thiện và mong được làm hòa với mọi người.

Khái quát: Chuỗi cảm giác, ấn tượng trên (từ cảm giác cơ thể → âm thanh cuộc sống → ký ức ước mơ → nỗi buồn cô độc → xúc động trước tình người) cho thấy phần "người" lương thiện bị vùi lấp trong Chí Phèo đã thức dậy. Qua đó, Nam Cao khẳng định sức sống của bản chất tốt đẹp trong con người và giá trị nhân đạo sâu sắc của tác phẩm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.