Giải Bài 3 trang 62 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Thực hiện các yêu cầu sau:
a. Chỉ ra ý nghĩa của cụm từ in đậm trong câu sau và cho biết, nếu bỏ thành phần đó, câu thay đổi như thế nào về cấu trúc và ý nghĩa.
Giờ đây khi hồi tưởng lại, tôi đoán bạn có thể nói rằng bài tập là một kỉ niệm khó quên.
b. Văn bản Hai loại khác biệt có câu: "Cậu đã đứng lên trả lời câu hỏi.". Nếu câu này được viết lại thành "Cậu đã trả lời câu hỏi và đứng lên." thì có phù hợp không? Vì sao?
c. Câu "Đến cuối tiết học, cậu tiến lên phía trước và bắt tay thầy giáo như một lời cảm ơn thầm lặng." có thể đổi cấu trúc: "Đến cuối tiết học, cậu bắt tay thầy giáo như một lời cảm ơn thầm lặng và tiến lên phía trước.". Vì sao không thể sử dụng câu biến đổi để thay cho câu gốc trong văn bản?
(văn bản: Hai loại khác biệt)
Gợi ý trả lời
a. Cụm từ in đậm là "Giờ đây khi hồi tưởng lại".
- *Ý nghĩa:* Đây là trạng ngữ chỉ thời gian (và cũng gợi hoàn cảnh), cho biết sự việc "tôi đoán bạn có thể nói…" diễn ra vào thời điểm hiện tại, khi người kể nhớ lại, nhìn lại chuyện đã qua. Nó tạo khoảng cách giữa thời điểm kể và sự việc được kể, nhấn mạnh sắc thái hồi tưởng, suy ngẫm.
- *Nếu bỏ thành phần đó:* Câu còn lại "Tôi đoán bạn có thể nói rằng bài tập là một kỉ niệm khó quên."
+ Về cấu trúc: câu vẫn đúng ngữ pháp, đầy đủ chủ ngữ ("tôi") – vị ngữ ("đoán bạn có thể nói rằng…"), nhưng mất đi thành phần trạng ngữ chỉ thời gian.
+ Về ý nghĩa: câu không còn gợi được thời điểm và tâm thế hồi tưởng, nhìn lại quá khứ của người kể; lời kể trở nên chung chung, mất đi sắc thái bồi hồi, suy ngẫm mà trạng ngữ mang lại.
b. Viết lại thành "Cậu đã trả lời câu hỏi và đứng lên." là không phù hợp.
- Hai hành động "đứng lên" và "trả lời câu hỏi" được sắp xếp theo trình tự thời gian và lô-gíc thực tế: phải đứng lên trước, rồi mới trả lời. Đây là phép lịch sự, là trình tự tự nhiên khi học sinh phát biểu trong lớp.
- Câu viết lại đảo thứ tự thành "trả lời câu hỏi" trước, "đứng lên" sau khiến ý nghĩa trở nên phi lô-gíc, trái với thực tế (không thể trả lời xong mới đứng lên), đồng thời không còn phù hợp với nội dung văn bản.
c. Không thể dùng câu biến đổi "Đến cuối tiết học, cậu bắt tay thầy giáo như một lời cảm ơn thầm lặng và tiến lên phía trước." để thay cho câu gốc.
- Trong câu gốc, hai hành động nối nhau bằng "và" được sắp xếp theo đúng trình tự thời gian và quan hệ nhân quả – lô-gíc: cậu phải tiến lên phía trước (đến gần thầy) thì mới có thể bắt tay thầy giáo.
- Câu biến đổi đảo ngược thứ tự, đặt "bắt tay thầy giáo" lên trước "tiến lên phía trước", khiến hành động trở nên vô lí (chưa tiến lại gần thì không thể bắt tay). Vì vậy câu biến đổi làm sai lệch trình tự diễn biến và không diễn tả đúng ý nghĩa mà tác giả muốn thể hiện, nên không thể thay thế câu gốc trong văn bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.