Sách giáo khoa Ngữ văn 7 Tập một

Giải Bài 1 trang 92 SGK Ngữ văn 7

Thực hành tiếng Việt: Ngữ cảnh và nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh   Gợi ý trả lời

Đề bài

Giải thích nghĩa của các từ in đậm trong những dòng thơ sau:

a. Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy bên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ.

b. Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.

c. Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa.

Gợi ý trả lời

## a. Từ lộc

Nghĩa gốc: lộc là chồi non, lá non, mầm cây mới nhú ra khi mùa xuân đến — biểu tượng cho sức sống đang nảy nở.

Trong ngữ cảnh hai cặp câu thơ, từ *lộc* được dùng với nghĩa chuyển, giàu sức gợi:

- "Lộc giắt đầy bên lưng": *lộc* là những cành lá ngụy trang mà người lính giắt quanh lưng khi ra trận. Theo bước chân người cầm súng, *lộc* còn tượng trưng cho sức sống mùa xuân và cho thành quả, sự bình yên mà họ đem lại, bảo vệ cho đất nước.
- "Lộc trải dài nương mạ": *lộc* là những mầm mạ non xanh trải dài trên đồng ruộng của người ra đồng. Đó là sức sống mùa xuân, đồng thời là thành quả lao động do bàn tay con người gieo trồng, vun xới.

→ Trong cả hai trường hợp, *lộc* vừa giữ nét nghĩa gốc (chồi non, mầm mạ của mùa xuân), vừa mang nghĩa biểu tượng: sức sống mùa xuân của đất nước và thành quả của công cuộc chiến đấu, lao động dựng xây. Chính ngữ cảnh (người cầm súng / người ra đồng) đã quy định sắc thái nghĩa cụ thể cho mỗi chữ *lộc*.

## b. Từ đi lên

Nghĩa thông thường của *đi lên* là di chuyển từ thấp tới cao. Trong câu "Đất nước như vì sao / Cứ đi lên phía trước", từ này được dùng với nghĩa chuyển, chỉ sự phát triển, vươn lên, tiến bộ không ngừng của đất nước.

Đặt cạnh hình ảnh so sánh "đất nước như vì sao" và từ "Cứ", *đi lên* diễn tả niềm tin đất nước sẽ mãi tỏa sáng, trường tồn và luôn tiến về phía trước, bất chấp mọi khó khăn, thử thách.

## c. Từ làm

Nghĩa gốc của *làm* là thực hiện, tạo ra một công việc, một sản phẩm. Nhưng trong "Ta làm con chim hót / Ta làm một cành hoa", từ *làm* mang nghĩa hóa thân, trở thành, tự nguyện biến mình thành một sự vật khác.

Nhờ ngữ cảnh ấy, *làm* thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà thơ: muốn tự nguyện hóa thân thành những điều nhỏ bé, bình dị (con chim, cành hoa) để được cống hiến, góp phần làm đẹp cho cuộc đời, cho đất nước.

Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.