Giải Câu 4 trang 47 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Nêu nhận xét về cách kết hợp giữa các từ trong hai dòng thơ Mẹ già và đất nước/ Chia đều nỗi nhớ thương. Theo em, hiệu quả của cách kết hợp đó là gì?
(văn bản: Gặp lá cơm nếp (Thanh Thảo))
Gợi ý trả lời
a) Nhận xét về cách kết hợp từ ngữ
- Trong hai dòng thơ, tác giả đặt hai đối tượng rất khác nhau về tầm vóc vào cùng một kết cấu: "Mẹ già" (một con người cụ thể, gần gũi, nhỏ bé) và "đất nước" (một khái niệm lớn lao, thiêng liêng, trừu tượng). Hai từ ngữ này được nối với nhau bằng quan hệ từ "và", đặt ngang hàng nhau.
- Cụm từ "Chia đều nỗi nhớ thương" kết hợp động từ "chia đều" (vốn dùng cho những thứ có thể đong đếm, định lượng được) với danh từ chỉ tình cảm trừu tượng "nỗi nhớ thương" (vốn không thể cân, đo, chia tách).
- Đây là cách kết hợp từ ngữ khác thường, bất ngờ, không theo lô-gíc thông thường: ghép cái cụ thể (mẹ già) với cái trừu tượng, lớn lao (đất nước); dùng từ chỉ sự định lượng ("chia đều") cho đối tượng không định lượng được (tình cảm).
b) Hiệu quả của cách kết hợp đó
- Cách kết hợp này cho thấy trong lòng người lính, tình yêu mẹ và tình yêu đất nước hòa quyện, gắn bó, có vị trí ngang nhau, sâu nặng như nhau — nhớ mẹ cũng là nhớ nước, yêu mẹ cũng là yêu quê hương, Tổ quốc.
- Từ "chia đều" tô đậm sự cân bằng, trọn vẹn của tình cảm ấy: người con không đặt tình nào nặng hơn, nhẹ hơn, mà dành trọn "nỗi nhớ thương" cho cả hai.
- Nhờ cách kết hợp mới lạ, hai dòng thơ trở nên hàm súc, giàu sức gợi và xúc động, nâng tình cảm riêng (nhớ mẹ) lên thành tình cảm chung, thiêng liêng (tình yêu đất nước), làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của người lính.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.