Sách giáo khoa Ngữ văn 7 Tập một

Giải Câu 5 trang 47 SGK Ngữ văn 7

Thực hành tiếng Việt (Biện pháp tu từ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra các biện pháp tu từ trong những câu sau và nêu tác dụng:

a. Mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không giải thích được, như ai đó đuổi theo đằng sau, tôi gấp rãi ăn, gấp rãi nói, gấp rãi cười, gấp rãi khi ngày bắt đầu rụng xuống...

b. Thoạt đầu, âm thanh ấy sẽ sàng từng giọt tinh tang, thoảng và e dè, như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái, như đang ngại ngần không biết người xưa có còn nhớ ta không.

Gợi ý trả lời

a. *"Mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không giải thích được, như ai đó đuổi theo đằng sau, tôi gấp gáp ăn, gấp gáp nói, gấp gáp cười, gấp gáp khi ngày bắt đầu rụng xuống..."*

Các biện pháp tu từ:

- So sánh: "cảm giác mình mất một cái gì đó... *như ai đó đuổi theo đằng sau*". Hình ảnh so sánh làm cho cái cảm giác mơ hồ, vô hình (sự trôi đi của thời gian) trở nên cụ thể, như có thật, giúp người đọc hình dung được nỗi lo âu, hối hả, bất an của nhân vật.

- Điệp ngữ (điệp từ): từ "*gấp gáp*" được lặp lại bốn lần ("gấp gáp ăn, gấp gáp nói, gấp gáp cười, gấp gáp..."). Phép điệp kết hợp liệt kê (ăn – nói – cười) nhấn mạnh và tô đậm nhịp sống vội vã, cuống quýt; diễn tả tâm trạng tiếc nuối, sợ thời gian trôi nhanh, đồng thời tạo nhịp điệu dồn dập cho câu văn.

- Ẩn dụ (chuyển đổi cảm giác) / nhân hóa: "*ngày bắt đầu rụng xuống*". Ngày (thời gian) vốn trừu tượng được hình dung như chiếc lá có thể "rụng". Cách nói gợi hình ảnh thời gian tàn lụi, qua đi một cách hữu hình, làm nổi bật cảm giác mất mát, nuối tiếc trước sự trôi chảy của thời gian.

b. *"Thoạt đầu, âm thanh ấy sẽ sàng từng giọt tinh tang, thoảng và e dè, như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái, như đang ngại ngần không biết người xưa có còn nhớ ta không."*

Các biện pháp tu từ:

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: "âm thanh ấy... *từng giọt tinh tang*". Âm thanh (cảm nhận bằng thính giác) được diễn tả như những "giọt" (hình khối, cảm nhận bằng thị giác, xúc giác). Cách viết khiến âm thanh trở nên có hình, long lanh, trong trẻo, giúp người đọc vừa nghe vừa "nhìn" thấy tiếng đàn/tiếng nhạc nhỏ nhẹ rơi xuống.

- So sánh: "*như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái*", "*như đang ngại ngần không biết người xưa có còn nhớ ta không*". Hai hình ảnh so sánh liên tiếp làm cho âm thanh mơ hồ, xa xăm trở nên gần gũi, có hồn, gợi cảm giác e ấp, bẽn lẽn, thiết tha.

- Nhân hóa: âm thanh được tả là "*e dè*", "*ngại ngần*" — những trạng thái, tình cảm vốn của con người. Phép nhân hóa khiến âm thanh như có tâm hồn, biết rụt rè, bỡ ngỡ, gợi sự xao xuyến, bâng khuâng và tình cảm lưu luyến với "người xưa".

→ Tác dụng chung: Việc kết hợp nhiều biện pháp tu từ (so sánh, điệp ngữ, ẩn dụ, nhân hóa, liệt kê) làm cho câu văn giàu hình ảnh và nhạc điệu, diễn tả tinh tế những cảm giác mơ hồ, trừu tượng (sự trôi của thời gian, âm thanh xa xăm) thành những điều cụ thể, sinh động; qua đó bộc lộ cảm xúc, tâm trạng của nhân vật và tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời văn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.