Giải Câu 4 trang 100 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Nêu cảm nhận của em về giọng điệu bài diễn từ và cách dùng hình ảnh so sánh, ẩn dụ của Xi-át-tơn.
(văn bản: Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn)
Gợi ý trả lời
Đề: Nêu cảm nhận của em về giọng điệu bài diễn từ và cách dùng hình ảnh so sánh, ẩn dụ của Xi-át-tơn.
a) Cảm nhận về giọng điệu bài diễn từ
Bài diễn từ của thủ lĩnh Xi-át-tơn có giọng điệu đặc sắc, hoà quyện nhiều sắc thái:
- Giọng tha thiết, trang trọng và thiêng liêng: Khi nói về đất đai, về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, lời văn vang lên như một lời nguyện, một lời tâm tình thành kính. Với người da đỏ, "mỗi tấc đất là thiêng liêng", nên giọng điệu luôn chất chứa tình yêu và sự tôn kính đối với quê hương, đất mẹ.
- Giọng trầm buồn, da diết, xót xa: Trước nguy cơ phải rời xa mảnh đất của tổ tiên, nhường lại cho người da trắng, giọng nói mang nỗi đau mất mát, sự nuối tiếc và cả dự cảm lo âu về số phận của thiên nhiên và con người.
- Giọng khẩn thiết, có sức thuyết phục và cảnh tỉnh: Xi-át-tơn vừa nhún nhường, nhẫn nại thương lượng, vừa kiên quyết nhắn nhủ, khuyên răn người da trắng phải biết yêu quý, giữ gìn đất đai như chính người da đỏ đã làm. Đó là giọng điệu của một người từng trải, giàu trách nhiệm với cộng đồng và với muôn đời sau.
→ Sự đan xen các sắc thái giọng điệu ấy khiến bài diễn từ vừa giàu cảm xúc, chạm đến trái tim người nghe, vừa có sức lay động và sức thuyết phục sâu sắc.
b) Cảm nhận về cách dùng hình ảnh so sánh, ẩn dụ
Xi-át-tơn sử dụng rất nhiều hình ảnh so sánh và ẩn dụ gần gũi, lấy từ chính thiên nhiên và đời sống của người da đỏ, tạo nên sức gợi mạnh mẽ:
- Ẩn dụ về quan hệ ruột thịt giữa con người với thiên nhiên: đất là "mẹ", những bông hoa, dòng sông, con suối là "anh em", bầu trời, không khí là người thân. Cách nói ấy biến thiên nhiên thành một gia đình thiêng liêng, khẳng định con người và đất đai gắn bó máu thịt, không thể tách rời.
- So sánh làm nổi bật sự khác biệt giữa hai lối sống: đối lập cách ứng xử của người da đỏ (coi đất là mẹ, là thiêng liêng) với người da trắng (xem đất chỉ là hàng hoá, là vật để chiếm đoạt). Qua đó, lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ môi trường trở nên thấm thía.
- Hình ảnh cụ thể, sinh động, giàu chất thơ: tiếng lá cây lay động, âm thanh côn trùng, hương thơm của hoa cỏ, làn nước long lanh... Những hình ảnh ấy khiến lời diễn từ không khô khan mà đầy chất trữ tình, chan chứa tình yêu thiên nhiên.
→ Cách dùng hình ảnh so sánh, ẩn dụ vừa làm cho tư tưởng, tình cảm của tác giả trở nên cụ thể, dễ cảm nhận, vừa tăng sức biểu cảm và sức thuyết phục, thể hiện một tâm hồn gắn bó sâu nặng với đất đai, thiên nhiên và một tầm nhìn xa về mối quan hệ bền vững giữa con người với môi trường.
Khái quát: Giọng điệu tha thiết, trang trọng mà xót xa cùng hệ thống hình ảnh so sánh, ẩn dụ giàu sức gợi đã làm nên vẻ đẹp và sức lay động của bài diễn từ, đồng thời gửi gắm thông điệp sâu sắc: hãy yêu quý và bảo vệ thiên nhiên như yêu quý chính sinh mệnh của mình.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.