Giải Bài 1 trang 113 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Đặt trong ngữ cảnh cuộc đối thoại được thể hiện ở bài ca dao số 2, nghĩa hàm ẩn của câu "Chú chuột đi chợ đường xa/ Mua mắm mua muối giỗ cha con mèo" là gì?
Gợi ý trả lời
Phân tích ngữ cảnh
Bài ca dao số 2 là một cuộc đối thoại hài hước: con mèo "trèo cây cau" đến hỏi thăm chú chuột, nhưng vì mèo vốn là kẻ thù chuyên rình bắt chuột nên cả nhà chuột đều sợ, chú chuột phải lánh đi "đường xa". Người nhà chuột trả lời mèo rằng chuột đi chợ xa để "mua mắm mua muối giỗ cha con mèo".
Nghĩa tường minh
Theo nghĩa bề mặt (nghĩa tường minh), câu nói chỉ cho biết: chú chuột đi chợ xa để mua mắm, mua muối về làm giỗ cho cha của con mèo.
Nghĩa hàm ẩn
Đặt trong ngữ cảnh cuộc đối thoại, câu nói có nghĩa hàm ẩn như sau:
- Đây là lời đưa đẩy, nói khéo của họ nhà chuột (kẻ yếu) nhằm lấy lòng, nịnh nọt, xoa dịu con mèo (kẻ mạnh, kẻ thù đáng sợ). Việc "mua mắm mua muối giỗ cha con mèo" ngụ ý chuột tỏ ra biết điều, chịu lo việc hiếu cho nhà mèo để mong mèo nể tình mà tha mạng, không làm hại mình.
- Qua đó, bài ca dao hàm ý châm biếm, chế giễu mối quan hệ giữa kẻ yếu và kẻ mạnh trong xã hội xưa: kẻ yếu phải luồn cúi, cống nạp, lấy lòng kẻ mạnh để được yên thân; đồng thời bộc lộ thái độ mỉa mai của người bình dân đối với thói ỷ thế hiếp đáp của kẻ mạnh.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.