Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 2 trang 113 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt: Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của câu   Gợi ý trả lời

Đề bài

Theo em, qua câu ca dao "Cưới em ba chum mật ong/ Mười thúng mỡ muỗi ba nong quýt đầy...", anh học trò thực sự muốn nói điều gì?

Gợi ý trả lời

Phân tích theo nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn (SGK Ngữ văn 8 – KNTT):

a) Nghĩa tường minh (điều nói ra trực tiếp):
Anh học trò kể ra những lễ vật dẫn cưới to tát, nhiều vô kể: *ba chum mật ong*, *mười thúng mỡ muỗi*, *ba nong quýt đầy*… Trên bề mặt câu chữ, đây có vẻ là lời khoe sẽ mang sính lễ thật hậu hĩnh để hỏi cưới cô gái.

b) Nghĩa hàm ẩn (điều thực sự muốn nói):
Các lễ vật được nêu đều phi lí, không thể có thật — đặc biệt *mỡ muỗi* thì làm sao gom được *mười thúng*; số lượng lại phóng đại đến mức vô lí (*ba chum*, *ba nong đầy*). Cách nói khoa trương, đùa cợt ấy chính là tín hiệu để người nghe hiểu ngược lại.

Qua đó, anh học trò thực chất muốn nói: mình là người nghèo, chẳng có gì để dẫn cưới cả. Anh mượn lối nói cường điệu, hài hước để:
- Tự trào về cảnh nghèo của mình một cách nhẹ nhàng, không mặc cảm;
- Ngầm mong cô gái (và nhà gái) thông cảm, đừng thách cưới cao, hãy nhìn vào con người chứ không phải của cải;
- Thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời của người lao động: dù nghèo vẫn vui vẻ, dí dỏm.

→ Đây là ví dụ tiêu biểu cho việc dùng nghĩa hàm ẩn (nói một đằng, hiểu một nẻo) để diễn đạt điều tế nhị mà nói thẳng sẽ kém duyên.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.