Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 5 trang 23 SGK Ngữ văn 8

Quang Trung đại phá quân Thanh (trích Hoàng Lê nhất thống chí)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nhân vật Lê Chiêu Thống được khắc hoạ rõ nét qua những chi tiết tiêu biểu nào? Phân tích một chi tiết đặc sắc, thể hiện rõ bản chất của nhân vật Lê Chiêu Thống, qua đó thấy được thái độ của tác giả đối với nhân vật này.
(văn bản: Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái))

Gợi ý trả lời

a) Những chi tiết tiêu biểu khắc hoạ nhân vật Lê Chiêu Thống

Trong đoạn trích, nhân vật Lê Chiêu Thống – vị vua cuối cùng của triều Lê – hiện lên rõ nét qua một chuỗi chi tiết tiêu biểu:

- Cõng rắn cắn gà nhà: Vì muốn giữ ngai vàng, Lê Chiêu Thống sang cầu viện nhà Thanh, rước hơn hai mươi vạn quân Tôn Sĩ Nghị vào giày xéo đất nước mình.
- Thái độ hèn kém, luồn cúi trước Tôn Sĩ Nghị: Hằng ngày sau buổi chầu, vua tôi lại tới dinh Tôn Sĩ Nghị để "chực nhật" (chầu chực, nghe lệnh); nhận chút ân huệ nhỏ nhoi của tướng giặc mà "vua Lê trong bụng lấy làm xấu hổ" nhưng vẫn phải nhẫn nhục.
- Cảnh tháo chạy thê thảm khi quân Tây Sơn tiến đánh: Nghe tin cấp báo, Lê Chiêu Thống "vội vã cùng mấy bề tôi thân tín đưa thái hậu ra ngoài", cướp thuyền dân để qua sông, chạy trối chết, "luôn mấy ngày không ăn".
- Cảnh gặp Tôn Sĩ Nghị sau khi thua trận: Vua tôi nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt; đến mức quân Thanh cũng khinh thường. Cuối cùng Lê Chiêu Thống phải chạy theo tàn quân Thanh sang Trung Quốc, sống kiếp lưu vong, nhục nhã.

b) Phân tích một chi tiết đặc sắc

Chi tiết đặc sắc nhất thể hiện rõ bản chất Lê Chiêu Thống là cảnh nhà vua chạy trốn, cướp thuyền của dân để vượt sông, mấy ngày nhịn đói, rồi gặp Tôn Sĩ Nghị mà "nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt".

Đây là một chi tiết giàu sức tố cáo:

- Hình ảnh một ông vua cùng đám bề tôi cuống cuồng bỏ kinh thành, phải cướp cả thuyền của dân, nhịn đói lả người – trái ngược hoàn toàn với khí thế oai phong của bậc đế vương. Nó phơi bày sự hèn nhát, bạc nhược, chỉ biết lo giữ lấy thân.

- Việc ông vua nước Nam gặp lại tên tướng giặc mà chỉ biết "than thở", "chảy nước mắt" cho thấy thân phận bù nhìn, lệ thuộc: đặt số phận của mình và cả vương triều vào tay ngoại bang, để rồi khi ngoại bang thất bại thì bản thân cũng tan tác theo.

- So với hình ảnh vua Quang Trung – Nguyễn Huệ oai phong, quyết đoán, thần tốc đánh tan quân Thanh ở phần trước đó, thì chi tiết này càng làm nổi bật sự tương phản gay gắt: một bên là người anh hùng dân tộc, một bên là ông vua bán nước cầu vinh, kết cục thảm hại, đáng khinh.

c) Thái độ của tác giả

Qua các chi tiết trên, các tác giả Ngô gia văn phái – vốn là bề tôi cũ của nhà Lê – đã bộc lộ thái độ vừa chê trách, phê phán, vừa xót xa, ngậm ngùi.

- Phê phán, mỉa mai: Dù trung thành với nhà Lê, các tác giả vẫn nhìn thẳng vào sự thật, không che giấu hành động "cõng rắn cắn gà nhà", sự hèn nhát, luồn cúi và kết cục nhục nhã của Lê Chiêu Thống – một thái độ tôn trọng sự thật lịch sử.

- Xót xa, ngậm ngùi: Đằng sau giọng kể khách quan vẫn thấp thoáng nỗi cảm thương cho số phận bi đát của một ông vua và sự sụp đổ tất yếu của vương triều Lê – một triều đại đã đến hồi mạt vận.

Từ đó, đoạn trích gửi gắm bài học: kẻ phản bội quyền lợi dân tộc, dựa dẫm ngoại bang nhất định sẽ bị lịch sử lên án và chuốc lấy thất bại ê chề.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.