Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 4 trang 126 SGK Ngữ văn 8

Chiều hôm nhớ nhà (Bà Huyện Thanh Quan) — Trả lời câu hỏi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tâm trạng của tác giả thể hiện như thế nào trong bài thơ?
(văn bản: Chiều hôm nhớ nhà - Bà Huyện Thanh Quan)

Gợi ý trả lời

Phân tích tâm trạng của tác giả trong bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà"

a) Bối cảnh khơi gợi tâm trạng: Bài thơ mở ra khung cảnh buổi chiều tà nơi đất khách: "Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn". Thời điểm hoàng hôn – khi mọi vật trở về nghỉ ngơi, sum họp – luôn là lúc dễ gợi nỗi buồn và nỗi nhớ nhà trong lòng người lữ thứ. Ngay từ nhan đề "Chiều hôm nhớ nhà", tác giả đã trực tiếp hé lộ nỗi niềm chủ đạo.

b) Tâm trạng cô đơn, lẻ loi giữa không gian rộng lớn: Qua những hình ảnh "Tiếng ốc xa đưa vẳng trống đồn", "Gác mái ngư ông về viễn phố / Gõ sừng mục tử lại cô thôn", cảnh vật tuy có bóng người (ngư ông, mục tử) nhưng tất cả đều đang trở về mái ấm, còn tác giả thì một mình nơi xa lạ. Không gian vắng lặng, âm thanh "xa đưa", "vẳng" làm nổi bật sự quạnh hiu, cô độc của nhà thơ.

c) Nỗi nhớ nhà, nhớ quê da diết: Hai câu luận "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi / Dặm liễu sương sa khách bước dồn" vừa tả cảnh vừa gợi tình. Cánh chim "bay mỏi" tìm chốn ngủ, người "khách" bước vội trong sương chiều chính là hình ảnh ẩn dụ cho tâm trạng mỏi mệt, bơ vơ và niềm khao khát được trở về của chính tác giả.

d) Nỗi buồn thầm lặng, không biết tỏ cùng ai: Hai câu kết "Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ / Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn" bộc lộ trực tiếp tâm trạng: người thì ở chốn phồn hoa (Chương Đài), kẻ thì nơi đất khách (lữ thứ), nỗi niềm tâm sự "hàn ôn" (chuyện ấm lạnh, buồn vui) không biết ngỏ cùng ai. Đây là nỗi buồn cô đơn đến tột cùng, không người chia sẻ.

e) Khái quát: Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, giọng thơ trang nhã, trầm buồn cùng nghệ thuật dùng từ Hán Việt gợi sự cổ kính, Bà Huyện Thanh Quan đã thể hiện tâm trạng cô đơn, lẻ loi, buồn man mác và nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương da diết của người lữ khách trong buổi chiều tà nơi đất khách quê người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.