Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 4 trang 129 SGK Ngữ văn 8

Ôn tập học kì I   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trong đoạn trích, tác giả nhiều lần dùng cụm từ thằng bé để chỉ Yết Kiêu – một chàng trai trạc mười bảy tuổi. Theo em, cụm từ thằng bé được sử dụng ở đây có sắc thái nghĩa như thế nào? Thử tìm từ ngữ khác thay thế và rút ra nhận xét.

Gợi ý trả lời

Phân tích sắc thái nghĩa của cụm từ "thằng bé"

a) Sắc thái nghĩa của cụm từ "thằng bé" trong đoạn trích

- Xét về nghĩa, "thằng bé" là cụm từ dùng để chỉ một đứa trẻ, một cậu bé còn nhỏ tuổi. Trong khi đó, Yết Kiêu là một chàng trai trạc mười bảy tuổi – đã là một thanh niên, không còn là trẻ con.
- Vì vậy, khi dùng cụm từ "thằng bé" để gọi Yết Kiêu, tác giả không nhằm diễn tả đúng độ tuổi, mà nhằm thể hiện sắc thái tình cảm thân mật, suồng sã, trìu mến – cách gọi của người lớn tuổi (nhà vua, các vị tướng) dành cho một người trẻ mà họ quý mến, xem như con cháu.
- Đồng thời, cách gọi này còn ngầm thể hiện thái độ coi thường, chưa tin tưởng, đánh giá thấp của một số người trước việc một chàng trai còn ít tuổi lại dám xin đi đánh giặc – tạo sự tương phản để sau đó làm nổi bật tài năng, bản lĩnh phi thường của Yết Kiêu.

b) Thử tìm từ ngữ khác thay thế

Có thể thay cụm từ "thằng bé" bằng các từ ngữ như:
- *chàng trai*, *chàng thanh niên*
- *cậu thanh niên*, *người thanh niên trẻ tuổi*
- *chàng trai trẻ*, *anh thanh niên*

c) Nhận xét

- Nếu thay "thằng bé" bằng "chàng trai", "chàng thanh niên"… thì câu văn trở nên trang trọng, khách quan hơn, phản ánh đúng độ tuổi của nhân vật, nhưng lại mất đi sắc thái thân mật, suồng sã cũng như thái độ coi nhẹ ban đầu mà tác giả muốn gửi gắm.
- Qua đó có thể thấy: mỗi từ ngữ đều mang sắc thái nghĩa riêng. Việc lựa chọn và sử dụng từ ngữ phù hợp với hoàn cảnh, thái độ, tình cảm có vai trò rất quan trọng, góp phần thể hiện dụng ý nghệ thuật của người viết và làm cho nhân vật, câu chuyện thêm sinh động, giàu sức biểu cảm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.