Giải Câu 1 trang 39 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Những đặc điểm của thể thơ tự do được thể hiện như thế nào qua bài thơ Đồng chí?
(văn bản: Đồng chí - Chính Hữu)
Gợi ý trả lời
Nhắc lại đặc điểm của thể thơ tự do: Thơ tự do là thể thơ không bị ràng buộc về số tiếng trong mỗi dòng, số dòng trong mỗi khổ (đoạn), cách gieo vần và ngắt nhịp. Nhờ sự phóng khoáng đó, thơ tự do diễn tả được dòng cảm xúc một cách tự nhiên, chân thật. Những đặc điểm này được thể hiện rõ qua bài *Đồng chí* (Chính Hữu) như sau:
a) Số tiếng trong mỗi dòng thơ không cố định (dài, ngắn khác nhau)
- Nhiều dòng có 7 – 8 tiếng (ví dụ: *"Quê hương anh nước mặn, đồng chua"*, *"Súng bên súng, đầu sát bên đầu"*), nhưng xen vào đó là những dòng rất ngắn chỉ 3 – 4 tiếng (ví dụ: *"Áo anh rách vai"*).
- Đặc biệt, dòng thứ bảy chỉ có hai tiếng: "Đồng chí!". Đây là dòng thơ ngắn nhất bài, đứng tách riêng như một bản lề, dồn nén và kết tinh cảm xúc, tạo điểm nhấn thiêng liêng về tình đồng chí.
b) Số dòng trong mỗi đoạn (khổ) không đều nhau
- Bài thơ chia thành ba đoạn có độ dài rất khác nhau: đoạn đầu lí giải cơ sở hình thành tình đồng chí, đoạn giữa nói về những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí, đoạn cuối chỉ gồm ba dòng vẽ nên biểu tượng "đầu súng trăng treo". Số dòng không cố định giúp mạch cảm xúc, mạch kể được triển khai linh hoạt, không gò bó.
c) Cách gieo vần và ngắt nhịp tự do, linh hoạt
- Bài thơ không tuân theo một luật gieo vần chặt chẽ như thơ lục bát hay thơ Đường luật; vần được gieo thưa, tự nhiên.
- Nhịp thơ thay đổi theo cảm xúc: khi dàn trải, tâm tình (*"Ruộng nương anh gửi bạn thân cày"*), khi ngắn gọn, dồn nén (*"Đồng chí!"*), tạo nên giọng điệu vừa mộc mạc, chân thật vừa sâu lắng.
d) Tác dụng chung
- Hình thức thơ tự do phù hợp với nội dung: diễn tả tình cảm đồng chí, đồng đội giản dị mà thiêng liêng của những người lính nông dân, giúp cảm xúc tuôn chảy tự nhiên, chân thực, không bị khuôn phép câu chữ gò bó.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.