Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1 trang 45 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Biện pháp tu từ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra câu thơ, câu văn có sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong các trường hợp sau:

a.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông.
(Trần Tế Xương, Thương vợ)

b.
Xóm làng xanh mát bóng cây,
Sông xa trắng cánh buồm bay lưng trời.
(Trần Đăng Khoa, Quê em)

c. Chị Dậu về đến đầu nhà đã nghe tiếng khóc khàn khàn của hai đứa trẻ. Sấp ngửa, chị chạy vào cổng, quẳng cả rổ mẹt, mê nón xuống sân, rồi vội vàng chị vào trong nhà.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức: *Đảo ngữ* là biện pháp tu từ thay đổi trật tự thông thường của các thành phần trong câu (thường là đưa thành phần phụ hoặc vị ngữ lên trước chủ ngữ) nhằm nhấn mạnh đặc điểm, hành động, trạng thái của sự vật và tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ, câu văn.

a.

> Lặn lội thân cò khi quãng vắng
> Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

- Cả hai câu thơ đều dùng đảo ngữ: vị ngữ được đưa lên trước chủ ngữ.
- Trật tự thông thường là: *Thân cò lặn lội khi quãng vắng / Mặt nước eo sèo buổi đò đông.*
- Nhà thơ đảo các từ ngữ chỉ hành động, trạng thái “Lặn lội”, “Eo sèo” lên đầu câu để nhấn mạnh sự vất vả, nhọc nhằn, tần tảo của bà Tú (thân cò) khi mưu sinh.

b.

> Xóm làng xanh mát bóng cây,
> Sông xa trắng cánh buồm bay lưng trời.

- Cả hai câu thơ đều dùng đảo ngữ: đưa từ ngữ chỉ đặc điểm (tính từ chỉ màu sắc) lên trước.
- Trật tự thông thường là: *Bóng cây xanh mát xóm làng / Cánh buồm trắng bay lưng trời nơi sông xa.*
- Việc đảo “xanh mát” và “trắng” lên trước nhằm nhấn mạnh màu sắc tươi đẹp, nên thơ của cảnh vật quê hương.

c. Chị Dậu về đến đầu nhà đã nghe tiếng khóc khàn khàn của hai đứa trẻ. Sấp ngửa, chị chạy vào cổng, quẳng cả rổ mẹt, mê nón xuống sân, rồi vội vàng chị vào trong nhà.

- Câu văn “Sấp ngửa, chị chạy vào cổng…” sử dụng đảo ngữ: đưa từ ngữ chỉ trạng thái, dáng vẻ “Sấp ngửa” lên đầu câu.
- Trật tự thông thường là: *Chị chạy vào cổng sấp ngửa.*
- Cách đảo này nhấn mạnh sự tất tả, vội vàng, cuống quýt của chị Dậu khi nghe tiếng con khóc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.