Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 2 trang 45 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Biện pháp tu từ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua Đèo Ngang)

Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới:

Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua Đèo Ngang)

a. Chỉ ra các câu thơ sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ trong đoạn thơ.

b. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong từng câu thơ.

Gợi ý trả lời

a. Các câu thơ sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ

Hai câu thơ sử dụng biện pháp tu từ đảo ngữ rõ nhất là:

- *"Lom khom dưới núi, tiều vài chú,"*
- *"Lác đác bên sông, chợ mấy nhà."*

Ở hai câu này, trật tự từ ngữ đã được đảo lại so với cách nói thông thường:

- Câu 1: trật tự bình thường là *"Vài chú tiều lom khom dưới núi"* → tác giả đảo từ láy "lom khom" (chỉ dáng vẻ) lên đầu câu.
- Câu 2: trật tự bình thường là *"Mấy nhà chợ lác đác bên sông"* → tác giả đảo từ láy "lác đác" (chỉ mức độ thưa thớt) lên đầu câu.

(Ngoài ra, ở hai câu *"Nhớ nước đau lòng con quốc quốc, / Thương nhà mỏi miệng cái gia gia"*, các cụm từ chỉ tâm trạng "nhớ nước", "thương nhà" cũng được đưa lên trước, song đảo ngữ tiêu biểu và dễ nhận nhất là ở hai câu đầu.)

b. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong từng câu thơ

- Câu *"Lom khom dưới núi, tiều vài chú,"*: Việc đảo từ láy tượng hình "lom khom" lên đầu câu giúp nhấn mạnh dáng vẻ nhỏ bé, cúi khom, vất vả của mấy chú tiều phu đang lầm lũi dưới chân núi. Hình ảnh con người hiện lên ít ỏi, thưa thớt, nhỏ nhoi giữa thiên nhiên rộng lớn, càng tô đậm sự hoang vắng của cảnh Đèo Ngang.

- Câu *"Lác đác bên sông, chợ mấy nhà."*: Việc đảo từ láy "lác đác" lên đầu câu nhấn mạnh sự thưa thớt, rải rác, vắng vẻ của mấy ngôi nhà chợ bên sông. Chợ vốn là nơi đông đúc, tấp nập, nhưng ở đây chỉ "mấy nhà" lưa thưa, khiến khung cảnh thêm tiêu điều, quạnh hiu.

→ Nhìn chung, biện pháp đảo ngữ ở hai câu thơ đã làm nổi bật sự nhỏ bé, thưa thớt của sự sống con người giữa cảnh Đèo Ngang bát ngát, hoang sơ; qua đó gợi lên không gian vắng lặng, buồn vắng và hé mở tâm trạng cô đơn, hoài cổ của nhà thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.