Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 3 trang 46 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (biện pháp tu từ đảo ngữ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đảo ngữ trong các đoạn thơ sau:

a. Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ bầy chim dáo dác bay.
(Nguyễn Đình Chiểu, Chạy giặc)

b. Con đê cát đỏ cỏ viền
Leng keng nhạc ngựa ngược lên chợ Gò.
(Hoàng Tố Nguyên, Gò Me)

c. Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.
(Tế Hanh, Quê hương)

Gợi ý trả lời

a. Nguyễn Đình Chiểu, *Chạy giặc*:

*Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy*
*Mất ổ bầy chim dáo dác bay.*

- Trật tự thông thường: *Lũ trẻ bỏ nhà lơ xơ chạy / Bầy chim mất ổ dáo dác bay.*
- Nhà thơ đã đảo vị ngữ *"Bỏ nhà", "Mất ổ"* lên đầu câu (trước chủ ngữ) và đảo các từ láy *"lơ xơ", "dáo dác"* lên trước động từ *"chạy", "bay".*
- Tác dụng: Nhấn mạnh cảnh tan tác, li tán — mất nhà, mất tổ ấm — ngay từ đầu câu, làm nổi bật nỗi mất mát, sự hoảng loạn, nháo nhác của con người và cả loài vật khi giặc đến. Qua đó gợi lên khung cảnh chạy giặc thê thảm, đồng thời bộc lộ nỗi xót xa, đau đớn của tác giả trước thảm cảnh quê hương.

b. Hoàng Tố Nguyên, *Gò Me*:

*Con đê cát đỏ cỏ viền*
*Leng keng nhạc ngựa ngược lên chợ Gò.*

- Trật tự thông thường: *Nhạc ngựa leng keng ngược lên chợ Gò.*
- Nhà thơ đảo từ tượng thanh *"Leng keng"* lên đầu câu (trước chủ ngữ *"nhạc ngựa"*).
- Tác dụng: Làm nổi bật, gây ấn tượng mạnh về âm thanh *leng keng* của nhạc ngựa vang lên rộn rã trên đường lên chợ. Nhờ đó, bức tranh làng quê Gò Me hiện lên sống động, vui tươi, rộn ràng, tràn đầy sức sống và hơi thở của cuộc sống bình dị nơi thôn quê.

c. Tế Hanh, *Quê hương*:

*Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ*
*Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.*

- Trật tự thông thường: *Ngày hôm sau, trên bến đỗ ồn ào / Khắp dân làng đón ghe về tấp nập.*
- Nhà thơ đảo các từ láy miêu tả trạng thái *"ồn ào", "tấp nập"* lên trước (trước địa điểm *"trên bến đỗ"* và trước cụm *"đón ghe về"*).
- Tác dụng: Nhấn mạnh không khí náo nhiệt, đông vui, rộn ràng của bến cá khi đoàn thuyền đánh cá trở về. Qua đó làm nổi bật niềm vui, niềm hân hoan, sự no ấm, thanh bình của người dân làng chài và tình yêu tha thiết của nhà thơ với quê hương.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.