Giải Câu 3 trang 40 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
(Chính Hữu, Đồng chí)
a. Tìm nét chung về nghĩa của các cụm từ in đậm trong hai câu thơ trên.
b. Nét chung về nghĩa của các cụm từ đó có giá trị gì đối với việc thể hiện cảm xúc trong bài thơ?
c. Cụm từ đất cày lên sỏi đá gợi liên tưởng đến thành ngữ nào? Giải nghĩa thành ngữ đó.
(văn bản: Đồng chí (Chính Hữu))
Gợi ý trả lời
a. Nét chung về nghĩa của hai cụm từ in đậm
Hai cụm từ in đậm là *nước mặn đồng chua* và *đất cày lên sỏi đá*.
- *Nước mặn đồng chua*: chỉ vùng đất ven biển bị nhiễm mặn, nhiễm phèn, chua — khó trồng trọt.
- *Đất cày lên sỏi đá*: chỉ vùng đất trung du, miền núi khô cằn, nhiều sỏi đá, bạc màu.
→ Nét chung: cả hai cụm từ đều chỉ những miền quê nghèo khó, đất đai cằn cỗi, khó canh tác, làm ăn vất vả.
b. Giá trị của nét chung về nghĩa đối với việc thể hiện cảm xúc
Nét nghĩa chung ấy cho thấy hai người lính tuy đến từ hai miền quê khác nhau (một người vùng đồng bằng ven biển, một người vùng trung du miền núi) nhưng đều có chung cảnh ngộ: xuất thân từ những vùng quê nghèo, là những người nông dân lam lũ. Chính sự tương đồng về hoàn cảnh xuất thân này tạo nên sự đồng cảm, gần gũi, trở thành cơ sở đầu tiên hình thành nên tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó giữa những người lính.
c. Thành ngữ được gợi liên tưởng
Cụm từ *đất cày lên sỏi đá* gợi liên tưởng đến thành ngữ "chó ăn đá, gà ăn sỏi".
- Giải nghĩa: thành ngữ này chỉ những nơi đất đai khô cằn, sỏi đá, cằn cỗi, nghèo nàn, không thuận lợi cho việc trồng trọt, làm ăn; qua đó nói lên cuộc sống vất vả, cơ cực của con người nơi đó.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.