Giải Bài 1 trang 48 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng trong các trường hợp sau:
a. Em đứng bên đường
như quê hương.
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)
b. Con đường nhựa ban đêm, sau cơn mưa mùa hạ rộng ra, dài ra, lấp loáng ánh đèn, trông như một con sông nước đen. Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c. Cao điểm bây giờ thật vắng. Chỉ có Nho và chị Thao. Và bom. Và tôi ngồi đây. Và cao xạ đặt bên kia quả đồi. Cao xạ đang bắn.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
d. Nho vẫn thì thầm. Nó cũng đang ở trạng thái như tôi. Yêu tất cả. Tình yêu của những con người trong khói lửa. Tình yêu độ lượng, tha thiết, vô tư mà kẻ độc quyền có nó trong tim là những người chiến sĩ.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
e. Máy bay trinh sát vẫn nạo vét sự yên lặng của núi rừng.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
Gợi ý trả lời
a. *Em đứng bên đường / như quê hương.*
- Biện pháp tu từ: so sánh (so sánh "em" – cô thanh niên xung phong bên đường – với "quê hương") qua từ so sánh *như*.
- Tác dụng: Gợi hình ảnh cô gái trở nên thân thuộc, gần gũi, bình dị mà thiêng liêng trong mắt người lính trên đường ra trận. Hình ảnh "em" hóa thành biểu tượng của quê hương, đất nước, khơi dậy tình cảm yêu thương, gắn bó và tiếp thêm sức mạnh, niềm tin cho người chiến sĩ. Câu thơ cô đọng, giàu sức gợi và chan chứa cảm xúc.
b. *Con đường nhựa ... trông như một con sông nước đen. Những ngọn điện ... lung linh như những ngôi sao ...*
- Biện pháp tu từ: so sánh (hai hình ảnh so sánh liên tiếp: con đường nhựa sau mưa *như* con sông nước đen; những ngọn điện *như* những ngôi sao trong truyện cổ tích).
- Tác dụng: Làm cho cảnh vật thành phố ban đêm hiện lên cụ thể, sinh động, lung linh, huyền ảo và nên thơ. Qua đó thể hiện tâm hồn mơ mộng, lãng mạn, yêu đời và cái nhìn trong trẻo của nhân vật "tôi" (Phương Định) giữa chiến tranh ác liệt.
c. *Chỉ có Nho và chị Thao. Và bom. Và tôi ngồi đây. Và cao xạ ...*
- Biện pháp tu từ: điệp ngữ (lặp từ *Và* ở đầu nhiều câu) kết hợp liệt kê và dùng hàng loạt câu ngắn, câu đặc biệt.
- Tác dụng: Tô đậm sự vắng lặng, trống trải đến căng thẳng của cao điểm; nhịp câu ngắn, ngắt quãng gợi không khí hồi hộp, chờ đợi, hiểm nguy rình rập. Phép liệt kê làm nổi bật hoàn cảnh sống và chiến đấu khắc nghiệt (bên cạnh con người là bom đạn, cao xạ), đồng thời cho thấy sự bình tĩnh, gan dạ của các cô gái.
d. *Yêu tất cả. Tình yêu của những con người trong khói lửa. Tình yêu độ lượng, tha thiết, vô tư ...*
- Biện pháp tu từ: điệp ngữ (lặp cụm *Tình yêu*) kết hợp liệt kê (độ lượng, tha thiết, vô tư).
- Tác dụng: Nhấn mạnh và ngợi ca tình yêu thương lớn lao, trong sáng, cao đẹp của những người lính, những cô gái thanh niên xung phong giữa chiến trường khói lửa. Nhịp văn tha thiết, dồn dập làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn và lí tưởng sống cao cả của thế hệ trẻ thời chống Mĩ.
e. *Máy bay trinh sát vẫn nạo vét sự yên lặng của núi rừng.*
- Biện pháp tu từ: ẩn dụ (chuyển đổi cảm giác) – "nạo vét" vốn là hành động cụ thể đối với vật chất nay được dùng cho cái vô hình, trừu tượng là "sự yên lặng".
- Tác dụng: Hữu hình hóa sự yên lặng, khiến nó trở nên có thể cảm nhận cụ thể; diễn tả sâu sắc cảm giác căng thẳng, bất an khi tiếng máy bay trinh sát dai dẳng xoáy vào, phá vỡ sự tĩnh lặng của núi rừng. Cách diễn đạt mới lạ, giàu sức gợi, tô đậm sự khốc liệt, ngột ngạt của chiến tranh.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.