Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài 2 trang 48 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Bài 7)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Thử thay thế những từ ngữ in đậm trong các trường hợp sau bằng từ ngữ đồng nghĩa, từ đó nhận xét về giá trị biểu đạt của những từ ngữ được tác giả sử dụng.

a. Gặp em trên cao lộng gió
Rừng lạ ào ào lá đỏ.
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)

b. Đoàn quân vẫn đi vội vã
Bụi Trường Sơn nhoà trời lửa.
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)

c. Cười thì hàm răng trắng loá trên khuôn mặt nhem nhuốc.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

Gợi ý trả lời

a.

- Từ ngữ in đậm: lộng gió, ào ào.
- Thử thay thế: *lộng gió* → *nhiều gió / đầy gió*; *ào ào* → *rào rào / xào xạc*.
- "Gặp em trên cao nhiều gió / Rừng lạ rào rào lá đỏ."
- Nhận xét: Từ lộng gió không chỉ nói "có nhiều gió" mà còn gợi được không gian cao rộng, khoáng đạt của đỉnh Trường Sơn, nơi gió thổi mạnh, tự do. Từ ào ào là từ láy tượng thanh, vừa gợi âm thanh của lá đỏ bay, rơi dồn dập, vừa gợi khí thế mạnh mẽ, dữ dội của thiên nhiên và của cuộc chiến. Các từ thay thế ("nhiều gió", "rào rào", "xào xạc") đều nhạt hơn, không diễn tả được vẻ hùng vĩ và sức sống mãnh liệt ấy. Vì thế cách dùng từ của tác giả giàu sức gợi hình, gợi cảm hơn.

b.

- Từ ngữ in đậm: vội vã, nhoà.
- Thử thay thế: *vội vã* → *vội vàng / gấp gáp / hối hả*; *nhoà* → *mờ / che khuất*.
- "Đoàn quân vẫn đi hối hả / Bụi Trường Sơn mờ trời lửa."
- Nhận xét: Từ vội vã diễn tả nhịp hành quân khẩn trương, dồn dập của đoàn quân ra trận, vừa gợi cảm giác gấp gáp vừa thể hiện tinh thần quyết tâm. Từ nhoà không chỉ là "mờ" mà còn gợi cảnh bụi và khói lửa chiến tranh hoà lẫn, bao trùm cả bầu trời, tạo ấn tượng về một không gian chiến trường rộng lớn, dữ dội. Các từ thay thế tuy gần nghĩa nhưng không tạo được sắc thái mạnh mẽ và sức gợi như vậy.

c.

- Từ ngữ in đậm: trắng loá, nhem nhuốc.
- Thử thay thế: *trắng loá* → *trắng tinh / trắng bóng*; *nhem nhuốc* → *lấm lem / lem luốc / bẩn*.
- "Cười thì hàm răng trắng tinh trên khuôn mặt lấm lem."
- Nhận xét: Từ trắng loá gợi độ sáng rất mạnh của hàm răng khi cười, đặt trong thế tương phản với khuôn mặt nhem nhuốc (lấm lem khói bụi, đất cát nơi chiến trường). Chính sự tương phản ấy làm nổi bật nụ cười hồn nhiên, lạc quan, tươi sáng của các cô gái thanh niên xung phong giữa hoàn cảnh gian khổ, ác liệt. Các từ thay thế ("trắng tinh", "lấm lem") làm giảm cường độ và sức gợi của hình ảnh, khiến sự đối lập không còn ấn tượng mạnh như cách dùng từ của tác giả.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.