Giải Câu 6 trang 65 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Xuân Diệu cho rằng: Ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến là thành công tốt đẹp của quá trình "dân tộc hoá nội dung mùa thu" và "dân tộc hoá hình thức lời thơ". Em suy nghĩ như thế nào về nhận định trên?
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam – Xuân Diệu)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Nhận định của Xuân Diệu hoàn toàn xác đáng. Chùm ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến (*Thu điếu*, *Thu ẩm*, *Thu vịnh*) đã đưa mùa thu quê hương Việt Nam vào thơ một cách chân thực, đồng thời sử dụng hình thức lời thơ đậm chất dân tộc. Có thể làm rõ qua hai phương diện:
a) "Dân tộc hoá nội dung mùa thu":
Trước Nguyễn Khuyến, thơ thu Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng của thơ cổ Trung Hoa với những hình ảnh ước lệ, công thức như rừng phong lá đỏ, lá ngô đồng rụng, sen tàn, chim nhạn, rặng liễu... – những cảnh thu mang màu sắc ngoại lai, ít gắn với thiên nhiên nước ta.
Nguyễn Khuyến đã thay thế những hình ảnh vay mượn ấy bằng cảnh sắc thu rất Việt Nam, cụ thể là mùa thu nơi làng quê đồng bằng Bắc Bộ: ao thu nhỏ "trong veo", "chiếc thuyền câu bé tẻo teo", "sóng biếc", "lá vàng", bầu trời "xanh ngắt", ngõ trúc quanh co, bờ giậu, cần trúc... Đó là mùa thu dịu nhẹ, thanh sơ, tĩnh lặng, mang đúng hồn vía của làng cảnh Việt Nam. Vì thế Xuân Diệu gọi Nguyễn Khuyến là "nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam".
b) "Dân tộc hoá hình thức lời thơ":
Tuy viết theo thể Đường luật (thất ngôn bát cú) có nguồn gốc từ Trung Hoa, nhưng Nguyễn Khuyến đã Việt hoá triệt để ngôn ngữ thơ:
- Dùng từ ngữ thuần Việt, giản dị, đời thường, giàu sức gợi: *trong veo, tẻo teo, lơ lửng, quanh co, đâu đớp động...*
- Sử dụng tài tình các từ láy và vần "eo" (veo – teo – vèo – teo – bèo) tạo cảm giác không gian thu thu nhỏ, trong trẻo, vắng lặng.
- Cách gieo vần, dùng hình ảnh, diễn đạt tự nhiên như lời ăn tiếng nói của người Việt, khiến bài thơ Đường luật mà vẫn mang âm hưởng dân tộc, không còn gò bó, công thức.
c) Đánh giá chung:
Như vậy, nhận định của Xuân Diệu vừa khẳng định tài năng, vừa chỉ ra đóng góp lớn của Nguyễn Khuyến cho thơ ca dân tộc: đưa cảnh sắc và tâm hồn Việt Nam vào thơ, làm cho thơ thu thực sự là "của ta" cả về nội dung lẫn hình thức. Đó cũng là biểu hiện của tình yêu quê hương, đất nước thầm kín mà sâu nặng của nhà thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.