Giải Câu 7 trang 65 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Em có nhận xét gì về nghệ thuật nghị luận của văn bản (cách mở đầu, dẫn dắt vấn đề, tổ chức luận điểm, ngôn ngữ, giọng văn nghị luận,...)?
(văn bản: Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam – Xuân Diệu)
Gợi ý trả lời
Văn bản *Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam* (Xuân Diệu) là một bài nghị luận văn học mẫu mực. Có thể nhận xét về nghệ thuật nghị luận của văn bản ở những phương diện sau:
a) Cách mở đầu
Xuân Diệu mở đầu bằng một nhận định khái quát, giàu sức khẳng định: Nguyễn Khuyến là "nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam". Lời mở đầu vừa nêu trực tiếp luận đề của cả bài, vừa gây ấn tượng mạnh, định hướng ngay cho người đọc về giá trị nổi bật trong thơ Nguyễn Khuyến. Cách vào đề ngắn gọn, trực tiếp nhưng vẫn gợi mở, khiến người đọc muốn tìm hiểu vì sao tác giả lại khẳng định như vậy.
b) Cách dẫn dắt vấn đề
Tác giả dẫn dắt vấn đề một cách tự nhiên, từ khái quát đến cụ thể: từ nhận định chung về cả chùm ba bài thơ thu (*Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh*) rồi mới đi sâu vào từng bài, từng câu, thậm chí từng chữ, từng hình ảnh. Mạch dẫn dắt theo lối "soi" kĩ từng bài để làm sáng tỏ luận đề, khiến người đọc được thuyết phục dần dần chứ không bị áp đặt.
c) Tổ chức luận điểm
Hệ thống luận điểm được tổ chức mạch lạc, chặt chẽ: mỗi luận điểm (về cái điển hình của mùa thu, của cảnh sắc làng quê đồng bằng Bắc Bộ, về màu sắc, đường nét, không gian...) đều được triển khai bằng luận cứ và dẫn chứng lấy ngay từ thơ Nguyễn Khuyến, kèm theo phân tích tỉ mỉ, tinh tế. Luận điểm – luận cứ – dẫn chứng gắn kết chặt với nhau; dẫn chứng phong phú, chọn lọc và được phân tích sâu nên luận điểm có sức thuyết phục cao.
d) Ngôn ngữ
Ngôn ngữ nghị luận vừa chính xác, sắc sảo, vừa giàu hình ảnh và cảm xúc. Tác giả dùng nhiều từ ngữ tinh tế để gọi tên vẻ đẹp của cảnh thu; lời bình vừa có tính khoa học (chỉ ra cái hay một cách cụ thể) vừa gợi cảm, bay bổng, thể hiện năng lực cảm thụ tinh nhạy của một nhà thơ bình thơ.
e) Giọng văn nghị luận
Giọng văn say mê, trân trọng, tràn đầy cảm xúc; kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghị luận với biểu cảm. Người viết không chỉ phân tích lí lẽ mà còn bộc lộ tình yêu, sự đồng cảm sâu sắc với thơ Nguyễn Khuyến và với cảnh sắc quê hương. Chính chất trữ tình ấy làm cho bài nghị luận không khô khan mà thấm thía, giàu sức lay động.
→ Nhận xét chung: Bằng cách mở đầu khẳng định, dẫn dắt từ khái quát đến cụ thể, tổ chức luận điểm chặt chẽ với dẫn chứng phân tích tinh tế, ngôn ngữ giàu hình ảnh và giọng văn say mê giàu cảm xúc, Xuân Diệu đã viết nên một bài nghị luận văn học vừa thuyết phục bằng lí lẽ, vừa hấp dẫn bằng tình cảm – xứng đáng là mẫu mực của nghệ thuật phê bình, cảm thụ thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.