Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 68 SGK Ngữ văn 8

Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa (Trần Đình Sử)   Gợi ý trả lời

Đề bài

(Suy luận) Theo tác giả, đọc văn là cuộc chơi. Phải chăng đã tham gia chơi thì phải tôn trọng luật của nó?
(văn bản: Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa, Trần Đình Sử)

Gợi ý trả lời

a) Khẳng định của tác giả: đọc văn là một "cuộc chơi"

Trong văn bản, Trần Đình Sử coi việc đọc văn như một cuộc chơi đi tìm ý nghĩa. Người đọc được tự do liên tưởng, tưởng tượng, đồng sáng tạo cùng tác phẩm; mỗi lần đọc lại có thể phát hiện thêm những tầng nghĩa mới. Chính sự tự do, hứng thú và sáng tạo đó làm nên tính chất "chơi" của hoạt động đọc.

b) Đã tham gia chơi thì phải tôn trọng luật của nó

Nhận định "đã tham gia chơi thì phải tôn trọng luật của nó" là hợp lí. Bất kì cuộc chơi nào cũng có luật; nếu không theo luật thì không còn là chơi nữa và cũng không đạt được ý nghĩa của cuộc chơi. Với việc đọc văn, "luật chơi" chính là:
- Phải bám vào văn bản ngôn từ: từ ngữ, hình ảnh, chi tiết, bố cục… mà nhà văn đã tạo ra. Người đọc không được suy diễn tùy tiện, áp đặt ý nghĩa mà văn bản không có cơ sở nói tới.
- Phải tôn trọng đặc trưng thể loại và những quy ước nghệ thuật của tác phẩm (thơ, truyện, kịch… có cách đọc riêng).
- Phải đặt tác phẩm trong ngữ cảnh (hoàn cảnh ra đời, văn hóa, ý đồ nghệ thuật) để hiểu đúng hướng.

Tôn trọng "luật" như vậy không hề thủ tiêu sự tự do của người đọc. Trái lại, chính trong khuôn khổ ấy, sự sáng tạo của người đọc mới có giá trị: cách hiểu, cách cảm phải xuất phát và có thể kiểm chứng được từ văn bản. Nếu phá vỡ "luật" — đọc xuyên tạc, gán ghép ý nghĩa vô căn cứ — thì cuộc chơi tìm ý nghĩa thất bại, người đọc không còn thực sự "chơi" cùng tác phẩm nữa.

c) Kết luận

Đúng là đã tham gia cuộc chơi đọc văn thì phải tôn trọng luật của nó. "Luật" ở đây là tôn trọng văn bản, thể loại và ngữ cảnh. Nhờ vừa tự do sáng tạo vừa tuân theo luật, người đọc mới tìm ra được ý nghĩa đích thực và phong phú của tác phẩm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.