Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài 2 trang 82 SGK Ngữ văn 8

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Từ hai văn bản Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam và Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa, hãy rút ra đặc điểm cơ bản của văn bản nghị luận văn học.

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Hai văn bản *Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam* (Xuân Diệu viết về thơ thu Nguyễn Khuyến) và *Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa* (Trần Đình Sử bàn về việc đọc văn) đều là văn bản nghị luận văn học. Đối chiếu hai văn bản, có thể rút ra những đặc điểm cơ bản của kiểu văn bản này như sau:

a) Về nội dung – đối tượng bàn luận:
Văn bản nghị luận văn học lấy *vấn đề văn học* làm đối tượng: một tác phẩm, một tác giả, một khía cạnh hay một hiện tượng văn học. Văn bản của Xuân Diệu bàn về giá trị thơ thu và tài năng tả cảnh làng quê của Nguyễn Khuyến; văn bản của Trần Đình Sử bàn về bản chất của việc đọc văn và cách tìm ý nghĩa tác phẩm. Mục đích là nêu lên và thuyết phục người đọc về những *nhận xét, đánh giá* của người viết đối với văn học.

b) Về yếu tố nghị luận (luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng):
Mỗi văn bản đều có một *luận đề* bao trùm, được triển khai bằng hệ thống *luận điểm* rõ ràng; mỗi luận điểm được làm sáng tỏ bằng *lí lẽ* (lập luận, phân tích) kết hợp với *bằng chứng*. Điểm riêng của nghị luận văn học là bằng chứng chủ yếu được lấy ngay từ *tác phẩm văn học* (câu thơ, hình ảnh, chi tiết, cách dùng từ…) rồi phân tích để chứng minh. Ví dụ Xuân Diệu dẫn và phân tích các câu thơ, hình ảnh trong chùm thơ thu Nguyễn Khuyến để chứng minh tài tả cảnh.

c) Về cách lập luận:
Lập luận chặt chẽ, mạch lạc, các ý được sắp xếp theo trình tự hợp lí để dẫn dắt người đọc đi tới kết luận. Người viết vừa phân tích, vừa so sánh, lí giải nhằm thuyết phục bằng chứng cứ và lí lẽ chứ không áp đặt.

d) Về thái độ, quan điểm của người viết:
Văn bản thể hiện rõ *quan điểm, tình cảm, sự đánh giá* mang dấu ấn riêng của tác giả trước vấn đề văn học. Qua bài viết, ta thấy tình yêu, sự trân trọng của Xuân Diệu với thơ Nguyễn Khuyến và quan niệm sâu sắc, hứng thú của Trần Đình Sử về việc đọc văn.

e) Về ngôn ngữ:
Ngôn ngữ vừa chính xác, giàu tính lí lẽ (để nghị luận) vừa gợi cảm, giàu hình ảnh và cảm xúc (vì bàn về văn chương). Nhờ đó văn bản nghị luận văn học không khô khan mà vẫn truyền được rung cảm thẩm mĩ tới người đọc.

Kết luận: Văn bản nghị luận văn học là văn bản dùng lí lẽ và bằng chứng (lấy từ tác phẩm) để bàn luận, làm sáng tỏ một vấn đề văn học, qua đó thể hiện quan điểm, đánh giá của người viết; có luận đề – luận điểm – lí lẽ – bằng chứng rõ ràng, lập luận chặt chẽ và ngôn ngữ vừa giàu tính thuyết phục vừa giàu cảm xúc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.