Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 4 trang 87 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Sắc thái nghĩa của từ ngữ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Vua truyền cho hai chú cháu đứng dậy, và nói tiếp:
– Việc nước đã có người lớn lo. Hoài Văn Hầu nên về quê để phu nhân có người sớm hôm trông cậy. Đế vương lấy hiếu trị thiên hạ, em ta không nên sao nhãng phận làm con.
Vừa lúc ấy, một người nội thị bưng một mâm cỗ đi qua. Thiệu Bảo cầm lấy một quả cam sành chín mọng trên mâm, bảo một nội thị đưa cho Hoài Văn.

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Vua truyền cho hai chú cháu đứng dậy, và nói tiếp:
– Việc nước đã có người lớn lo. Hoài Văn Hầu nên về quê để phu nhân có người sớm hôm trông cậy. Đế vương lấy hiếu trị thiên hạ, em ta không nên sao nhãng phận làm con.
Vừa lúc ấy, một người nội thị bưng một mâm cỗ đi qua. Thiệu Bảo cầm lấy một quả cam sành chín mọng trên mâm, bảo một nội thị đưa cho Hoài Văn.

(Nguyễn Huy Tưởng, Lá cờ thêu sáu chữ vàng)

a. Tìm từ ngữ đồng nghĩa với mỗi từ in đậm trong đoạn trích trên.

b. Việc sử dụng các từ in đậm đó đã đem lại sắc thái gì cho lời văn?

Gợi ý trả lời

a. Tìm từ ngữ đồng nghĩa với mỗi từ in đậm

Các từ in đậm trong đoạn trích đều là từ Hán Việt. Có thể tìm những từ (thuần Việt hoặc gần nghĩa) đồng nghĩa như sau:

- truyền (truyền cho hai chú cháu đứng dậy) → *bảo, sai, ra lệnh, phán.*
- phu nhân (để phu nhân có người sớm hôm trông cậy) → *vợ, bà, mẹ.*
- sao nhãng (không nên sao nhãng phận làm con) → *lơ là, xao lãng, lơi lỏng, quên.*
- nội thị (một người nội thị bưng mâm cỗ) → *người hầu, kẻ hầu hạ (trong cung), thái giám.*

b. Sắc thái mà các từ in đậm đem lại cho lời văn

- Các từ in đậm đều là từ Hán Việt, mang sắc thái trang trọng, cổ kính, tôn nghiêm.
- Chúng gợi lại không khí cung đình, quý tộc thời phong kiến xa xưa, phù hợp với bối cảnh câu chuyện (nhà vua nói chuyện với Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản) và với thân phận của các nhân vật (vua, hầu tước, phu nhân, người hầu trong cung).
- Nhờ đó, lời văn trở nên lịch sự, trang nghiêm, giàu màu sắc lịch sử; nếu thay bằng các từ thuần Việt đồng nghĩa (bảo, vợ, lơ là, người hầu) thì câu văn sẽ mất đi vẻ trang trọng, cổ kính và không gợi được không khí cung đình xưa.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.