Giải Câu 5 trang 91 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Vận dụng tri thức từ văn bản Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng, em hãy cho biết: Hai bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu và Lai Tân sử dụng những giọng điệu nào của tiếng cười trào phúng?
(văn bản: Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng (Trần Thị Hoa Lê))
Gợi ý trả lời
Vận dụng tri thức từ văn bản *Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng* (Trần Thị Hoa Lê)
Theo văn bản, tiếng cười trào phúng có nhiều giọng điệu, trong đó tiêu biểu là: *hài hước*, *mỉa mai – châm biếm* và *đả kích*. Vận dụng vào hai bài thơ:
a) Bài thơ *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu* (Trần Tế Xương)
- Bài thơ chủ yếu dùng giọng mỉa mai – châm biếm kết hợp với giọng đả kích.
- *Mỉa mai – châm biếm:* nhà thơ dựng lại cảnh trường thi nhốn nháo, lộn xộn, mất hết vẻ tôn nghiêm của chốn khoa cử: "Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ / Ậm oẹ quan trường miệng thét loa". Hình ảnh "Lọng cắm rợp trời quan sứ đến / Váy lê quét đất mụ đầm ra" đặt "lọng" (của quan sứ) sóng đôi với "váy" (của mụ đầm) tạo sự đối nghịch đầy mỉa mai, hạ bệ cái trang trọng giả tạo.
- *Đả kích:* qua đó, tác giả lên án, tố cáo chế độ thi cử nhố nhăng, ô hợp và tình cảnh nhục nhã của đất nước buổi giao thời thực dân nửa phong kiến, kết lại bằng nỗi đau xót, tủi hổ cho thân phận kẻ sĩ và vận nước.
b) Bài thơ *Lai Tân* (Hồ Chí Minh)
- Bài thơ dùng giọng mỉa mai – châm biếm là chủ đạo, có sức đả kích sâu cay.
- *Mỉa mai – châm biếm:* ba câu đầu lần lượt phơi bày bộ mặt thối nát của bộ máy quan lại: "Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc / Giải người, cảnh trưởng kiếm ăn quanh / Chong đèn, huyện trưởng làm công việc" – những kẻ giữ cương vị thực thi pháp luật lại chính là những kẻ phạm pháp, ăn chơi, trục lợi.
- *Đả kích:* câu kết "Trời đất Lai Tân vẫn thái bình" tạo mâu thuẫn trào phúng bất ngờ – cái thối nát, vô pháp ấy lại được coi là "thái bình". Chữ "thái bình" mỉa mai đã giáng một đòn đả kích mạnh, lật tẩy và lên án cả một bộ máy cai trị mục ruỗng của chính quyền Tưởng Giới Thạch.
→ Như vậy, cả hai bài thơ đều vận dụng giọng mỉa mai – châm biếm và đả kích; sắc thái hài hước nhẹ nhàng gần như vắng bóng, thay vào đó là tiếng cười sâu cay nhằm phê phán hiện thực xã hội.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.