Giải Câu hỏi 1 trang 48 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Bài thơ *Tiếng đàn mưa* của Bích Khê là một bài thơ song thất lục bát tiêu biểu. Có thể chỉ ra các đặc điểm của thể thơ này thể hiện trong bài như sau:

a) Về cách tổ chức khổ thơ và số tiếng trong mỗi dòng

Bài thơ gồm 4 khổ, mỗi khổ có 4 dòng được sắp xếp theo đúng mô hình song thất lục bát: hai dòng thất (7 tiếng) đứng trước, tiếp đến một dòng lục (6 tiếng) và một dòng bát (8 tiếng). Ví dụ khổ đầu:

> *Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng,* (7 tiếng)
> *Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan;* (7 tiếng)
> *Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn,* (6 tiếng)
> *Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.* (8 tiếng)

Số khổ của thể song thất lục bát không hạn định (bài có thể dài ngắn tùy ý), nhưng mỗi khổ luôn giữ nguyên cấu trúc 7 – 7 – 6 – 8.

b) Về cách gieo vần

Bài thơ gieo vần theo luật của song thất lục bát, phối hợp cả vần lưng và vần chân, cả vần bằng và vần trắc:

- Tiếng cuối (thứ 7) của câu thất trên hiệp vần trắc (vần lưng) với tiếng thứ 5 của câu thất dưới: *rụng* – *xuống*.
- Tiếng cuối (thứ 7) của câu thất dưới hiệp vần bằng với tiếng cuối (thứ 6) của câu lục: *lan* – *ngàn*.
- Tiếng cuối (thứ 6) của câu lục hiệp vần bằng (vần lưng) với tiếng thứ 6 của câu bát: *ngàn* – *đàn*.
- Về sự liên kết giữa các khổ: theo luật đầy đủ của song thất lục bát, tiếng thứ 8 của câu bát khổ trên sẽ bắt vần với câu thất mở đầu khổ sau; tuy nhiên trong bài này luật chuyển vần đó KHÔNG được giữ chặt (tiếng *xuân* cuối khổ 1 không hiệp vần với *lan* mở đầu khổ 2). Sự liền mạch, móc nối giữa các khổ ở đây chủ yếu được tạo bằng biện pháp điệp từ ngữ, điệp hình ảnh (mưa xuống, nước non, bóng dương…) chứ không phải bằng vần.

c) Về cách ngắt nhịp

- Hai câu thất thường ngắt nhịp 3/4 (lẻ trước, chẵn sau) — khác với thơ thất ngôn Đường luật (4/3): *Mưa hoa rụng, / mưa hoa xuân rụng*; *Mưa xuống lầu, / mưa xuống thềm lan*.
- Câu lục ngắt nhịp chẵn 2/2/2: *Mưa rơi / ngoài nẻo / dặm ngàn*; câu bát ngắt nhịp 2/2/2/2: *Nước non / rả rích / giọng đàn / mưa xuân*.

d) Về phối thanh (hài thanh) và giọng điệu

Các tiếng trong câu lục bát tuân theo luật bằng – trắc hài hòa (các tiếng chẵn 2, 4, 6, 8 phối thanh nhịp nhàng), kết hợp vần trắc ở câu thất với vần bằng ở câu lục bát. Nhờ đó, âm hưởng bài thơ vừa trầm bổng, du dương như tiếng đàn, vừa da diết, triền miên, rất hợp để diễn tả tiếng mưa rơi rả rích và nỗi buồn man mác của người khách tha hương.

Kết luận: Qua số tiếng, cách tổ chức khổ, cách gieo vần, ngắt nhịp và phối thanh, *Tiếng đàn mưa* thể hiện khá đầy đủ các đặc điểm của thể thơ song thất lục bát.