Giải Bài 2 trang 49 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Nhắc lại khái niệm: *Điệp thanh* là biện pháp lặp lại một loại thanh điệu (thanh bằng hoặc thanh trắc) ở nhiều âm tiết nhằm tạo nhạc tính và tăng sức gợi. Trong *Tiếng đàn mưa*, Bích Khê dồn các âm tiết cùng thanh thành từng nhóm nối tiếp trong một dòng rồi lặp lại mô hình ấy.

a) Nhận diện cách điệp thanh theo từng nhóm âm tiết trong cùng một câu thơ
Ở các dòng bảy chữ mở đầu mỗi khổ, nhà thơ xếp liền một chuỗi tiếng thanh *bằng* rồi khép nhóm bằng một tiếng thanh *trắc*, và lặp ngay mô hình đó trong cùng dòng:
- *"Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng"* → B–B–T // B–B–B–T (hai lần tiếng "rụng" thanh trắc đóng nhóm).
- *"Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống"* → cũng là B–B–T // B–B–B–T (hai lần "xuống").
- *"Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống"* → tiếp tục mô hình chuỗi bằng kết bằng tiếng trắc "xuống" (riêng tiếng "nẻo" là thanh trắc xen vào, nhưng tiếng kết nhóm vẫn là "xuống").
Như vậy mỗi dòng có hai nhóm thanh song song, lặp cả mô hình thanh điệu lẫn tiếng kết thúc ("rụng… rụng", "xuống… xuống").

b) Tác dụng tạo nhạc tính
Số lượng lớn thanh bằng đứng liền thành nhóm làm câu thơ ngân dài, êm nhẹ, liền mạch; mô hình thanh lặp lại đều đặn tạo tiết tấu tuần hoàn, triền miên — đúng như tiếng mưa xuân rả rích không dứt (*"Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân"*). Cả bài vì thế vang lên như một bản nhạc, xứng với nhan đề *tiếng đàn mưa*.

c) Tác dụng gợi hình (gợi tả cảnh mưa)
Chuỗi thanh bằng kéo dài gợi làn mưa giăng mềm, buông nhẹ, miên man khắp *"lầu", "thềm lan", "nẻo dặm ngàn", "nẻo đồi"*; còn tiếng thanh trắc đóng mỗi nhóm ("rụng", "xuống") mô phỏng động tác rơi, rớt, hạ xuống của hạt mưa và cánh hoa xuân. Sự lặp nhóm bằng–trắc vừa vẽ ra không gian mưa mênh mông, vừa diễn tả nhịp mưa rơi đều đặn.

d) Tác dụng biểu cảm
Âm hưởng êm nhẹ, trầm buồn, kéo dài của các nhóm thanh bằng cộng với nhịp rơi lặp đi lặp lại khắc sâu nỗi sầu thương, cô quạnh của người *"khách tha hương"*. Tiếng mưa hoà vào lòng người, để cuối bài "giọt đàn mưa" ngoài trời trở thành dòng lệ trong lòng khách (*"Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi"*) — biện pháp điệp thanh đã nối liền cảnh mưa với tâm trạng, làm nỗi buồn thấm đẫm toàn bài.