Giải Bài 3 trang 49 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Nhắc lại khái niệm: *Điệp vần* là biện pháp tu từ lặp lại những tiếng có cùng phần vần ở các vị trí gần nhau trong dòng thơ hoặc giữa các dòng thơ, nhằm tạo nhịp điệu, tăng tính nhạc và nhấn mạnh cảm xúc. Ta lần lượt chỉ ra và phân tích từng đoạn.

a. Bích Khê, *Tiếng đàn mưa*

- Chỉ ra: Các tiếng *dương – hương – dương* (trong "bóng dương", "tha hương", "Bóng dương với khách") được lặp lại, cùng mang vần "-ương". Đây là vần gieo ở cuối câu bát và được láy lại ngay trong câu lục tiếp theo (*Bóng dương với khách tha hương*), tạo thành chuỗi điệp vần liên tiếp.
- Tác dụng:
- Vần "-ương" là vần mở, ngân dài, khi lặp lại nhiều lần tạo nên âm hưởng vang vọng, triền miên, da diết, gợi liên tưởng đến tiếng mưa "rả rích" rơi mãi không dứt.
- Góp phần diễn tả nỗi buồn, nỗi nhớ lan tỏa, thấm đượm trong lòng người khách tha hương; cảnh mưa và lòng người như hòa quyện, kéo dài vô tận.
- Tăng tính nhạc, làm câu thơ thêm mềm mại, uyển chuyển, đúng với nhan đề *Tiếng đàn mưa*.

b. Tố Hữu, *Mẹ Tơm*

- Chỉ ra: Các tiếng *xưa – trưa – đưa* ở cuối ba dòng thơ ("quê mẹ nuôi xưa", "Một buổi trưa", "sóng biển đu đưa") được lặp lại, cùng mang vần "-ưa".
- Tác dụng:
- Vần "-ưa" nhẹ, êm, khi điệp lại tạo nên nhịp điệu khoan thai, dìu dặt, ngân nga, phù hợp với âm "ngân nga tiếng hát" ở cuối đoạn.
- Gợi cảm giác chòng chành, đu đưa của sóng biển và không gian làng quê trưa hè thanh bình, mát rượi.
- Góp phần bộc lộ tình cảm bồi hồi, xúc động, êm ái của nhà thơ trong giây phút trở về với quê mẹ nuôi thân thương.

Kiểm tra lại: Đoạn a lặp vần "-ương" (dương/hương) → âm vang, buồn da diết; đoạn b lặp vần "-ưa" (xưa/trưa/đưa) → nhịp êm, bồi hồi. Cả hai đều dùng điệp vần để tăng nhạc tính và tô đậm cảm xúc.