Giải Câu 5 trang 50 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Mở ý: Ở các khổ cuối bài thơ, Lưu Quang Vũ chuyển từ cảm xúc yêu mến, tự hào sang khẳng định sức sống bền bỉ, trường tồn của tiếng Việt. Nhà thơ làm nổi bật điều đó bằng mấy cách sau:

a) Gắn sự trường tồn của tiếng Việt với sự nối truyền không dứt qua các thế hệ.
Tiếng Việt là tiếng của bao đời, người đi trước nói những lời đầu tiên còn thô sơ, người đi sau tiếp nối "những lời yêu". Dòng chảy ngôn ngữ cứ thế được trao truyền liên tục — còn con người Việt, còn nhân dân nối tiếp nhau thì tiếng Việt không bao giờ mất đi.

b) Gắn tiếng Việt với số phận, tình yêu của mỗi con người Việt, kể cả người xa xứ.
Người phiêu bạt nơi chân trời góc biển vẫn gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya; tiếng Việt trở thành sợi dây gắn kết bền chặt, đưa những người con đất Việt "quay về" với cội nguồn. Sức sống ấy nằm ngay trong tình cảm máu thịt của con người nên không gì chia cắt được.

c) Khẳng định tình yêu và sự mắc nợ tha thiết của nhà thơ, nâng sức sống tiếng Việt thành bất diệt.
Giọng thơ ở các khổ cuối thiết tha, trang trọng như một lời nguyện: nhà thơ tự thấy "suốt đời mắc nợ" tiếng Việt, gọi "tiếng Việt ân tình". Chính tình yêu và ý thức gìn giữ của bao thế hệ là ngọn nguồn làm nên sự trường tồn của tiếng nói dân tộc.

Kết ý: Bằng việc gắn tiếng Việt với sự nối truyền qua các thế hệ, với tình yêu máu thịt của mỗi con người và bằng giọng thơ tha thiết, trang trọng, Lưu Quang Vũ đã làm nổi bật sức mạnh trường tồn, bất diệt của tiếng Việt: còn dân tộc, còn nhân dân thì tiếng Việt còn sống mãi.

(Lưu ý khi dẫn chứng: hệ thống hình ảnh "như bùn và như lụa / như đất cày / óng tre ngà / mềm mại như tơ" là ở khổ MIÊU TẢ vẻ đẹp – đặc tính của tiếng Việt phía trước, nên chỉ dùng làm liên hệ, không phải dẫn chứng chính của khổ 8–12; câu kết bài là "tiếng Việt ân tình", KHÔNG phải "tiếng Việt xót xa tình".)