Giải Viết trang 145 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Viết bài văn phân tích trích đoạn bài thơ Khóc Dương Khuê ở phần Đọc.
(văn bản: Khóc Dương Khuê)
Gợi ý trả lời
# Phân tích trích đoạn bài thơ *Khóc Dương Khuê* (Nguyễn Khuyến)
## a) Mở bài
Nguyễn Khuyến là nhà thơ lớn của dân tộc, được mệnh danh là "nhà thơ của làng cảnh Việt Nam". Thơ ông thấm đượm tình quê, tình người và một tấm lòng nhân hậu, chân thành. *Khóc Dương Khuê* là bài thơ ông viết năm 1902 để khóc người bạn tri kỉ Dương Khuê vừa qua đời. Qua trích đoạn, nhà thơ bộc lộ nỗi đau đớn, tiếc thương vô hạn trước sự ra đi của bạn, đồng thời làm ngời sáng một tình bạn thủy chung, cao đẹp hiếm có.
##
b) Thân bài
— Tiếng khóc mở đầu đột ngột, bàng hoàng trước tin bạn mất:
Mở đầu đoạn thơ là tiếng than thốt lên tự đáy lòng:
> *"Bác Dương thôi đã thôi rồi,*
> *Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta."*
Cách gọi "Bác Dương" vừa trân trọng vừa thân thiết. Cụm từ "thôi đã thôi rồi" là lối nói giảm nói tránh để né tránh chữ "chết" đau lòng, nhưng chính cách nói ấy lại chất chứa nỗi bàng hoàng, hẫng hụt không nói nên lời. Hình ảnh "nước mây man mác" gợi không gian mênh mông, buồn vắng, như chính nỗi "ngậm ngùi" đang lan tỏa khắp đất trời và lòng người.
— Hồi tưởng về tình bạn tri kỉ gắn bó keo sơn:
Từ nỗi đau hiện tại, nhà thơ ngược dòng kí ức, sống lại những kỉ niệm đẹp một thời:
> *"Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,*
> *Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau..."*
Tình bạn ấy bắt đầu từ thuở cùng nhau thi đỗ, rồi gắn bó bền chặt qua bao năm tháng. Hai người cùng nhau rong chơi những chốn "dặm khách", cùng thưởng thức "thú yến oanh", cùng "từng gác cheo leo", cùng nghe tiếng đàn, nâng chén rượu, bình những vần thơ. Nguyễn Khuyến dùng hàng loạt hình ảnh, kỉ niệm cụ thể để tô đậm một tình bạn đồng điệu về tâm hồn, sở thích, chí hướng. Đó là tình tri âm, tri kỉ — thứ tình cảm đẹp đẽ và hiếm quý ở đời.
— Trở về thực tại và nỗi đau mất bạn tột cùng:
Kỉ niệm càng đẹp thì thực tại càng xót xa. Nhà thơ trở về với nỗi mất mát không gì bù đắp:
> *"Rượu ngon không có bạn hiền,*
> *Không mua không phải không tiền không mua."*
Điệp từ "không" được lặp lại dồn dập (năm lần trong hai câu) diễn tả sự trống trải, hụt hẫng đến cực độ. Bạn mất rồi thì rượu ngon, đàn hay, thơ đẹp đều trở nên vô nghĩa:
> *"Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,*
> *Viết đưa ai, ai biết mà đưa?"*
Câu hỏi tu từ "Viết đưa ai, ai biết mà đưa?" cho thấy từ nay nhà thơ mất đi người tri âm duy nhất có thể chia sẻ, thấu hiểu. Nỗi cô đơn ấy là nỗi đau lớn nhất của người ở lại.
Đoạn kết là tiếng khóc nghẹn ngào, bất lực trước quy luật sinh tử:
> *"Tuổi già hạt lệ như sương,*
> *Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!"*
Tuổi đã già, nước mắt đã cạn như sương, nhưng nỗi đau vẫn âm thầm, da diết khôn nguôi. Giọt lệ "như sương" của người già chính là biểu hiện sâu lắng, thấm thía nhất của tình bạn thủy chung.
— Đặc sắc nghệ thuật:
Bài thơ viết theo thể song thất lục bát của dân tộc, giọng điệu tâm tình, thống thiết. Tác giả vận dụng tài tình nghệ thuật nói giảm nói tránh, điệp từ, câu hỏi tu từ, cùng ngôn ngữ giản dị mà giàu sức gợi, khiến tiếng khóc bạn trở nên chân thành, cảm động.
##
c) Kết bài
Trích đoạn *Khóc Dương Khuê* là tiếng khóc thấm đẫm nước mắt và tình người, là bài ca cảm động về một tình bạn tri kỉ cao đẹp, thủy chung. Qua đó, ta thấy được tấm lòng nhân hậu, trọng tình trọng nghĩa của nhà thơ Nguyễn Khuyến. Bài thơ nhắc nhở mỗi chúng ta biết trân trọng, giữ gìn những tình bạn chân thành trong cuộc đời.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.