Giải Bài 2 trang 112 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Trao đổi với các bạn về:
- Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng; vai trò của luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong việc thể hiện luận đề; tính chất đúng và sai của vấn đề đặt ra trong văn bản; mối liên hệ giữa ý tưởng, thông điệp trong văn bản với bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội; sự phân biệt giữa cách trình bày vấn đề khách quan (chỉ đưa thông tin) và cách trình bày chủ quan (thể hiện tình cảm, quan điểm của người viết) trong một văn bản nghị luận đã đọc.
- Đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử và mối quan hệ giữa đặc điểm văn bản với mục đích của nó; tác dụng của cách trình bày thông tin trong văn bản (trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...); thông tin cơ bản của văn bản, ý nghĩa của nhan đề và vai trò của các chi tiết quan trọng trong văn bản em đã đọc.
Gợi ý trả lời
Đây là bài Đọc mở rộng (trang 113, Ngữ văn 9, tập một, Kết nối tri thức): em tự chọn văn bản đã đọc thêm rồi trao đổi với bạn theo hai nhóm vấn đề. Dưới đây là bài trao đổi mẫu – em thay bằng văn bản mình đã đọc.
### a) Trao đổi về một văn bản NGHỊ LUẬN đã đọc
*(Ví dụ minh hoạ: văn bản *"Ý nghĩa của việc đọc sách"* – em thay bằng văn bản nghị luận em chọn.)*
- Luận đề: là vấn đề bao trùm cả văn bản – điều người viết muốn thuyết phục người đọc tin và làm theo. Ví dụ: *Đọc sách là con đường quan trọng để tích luỹ, nâng cao học vấn và hoàn thiện nhân cách.*
- Luận điểm: là những ý lớn triển khai luận đề. Thường có 2–3 luận điểm, ví dụ: (1) Sách lưu giữ thành quả tri thức của nhân loại; (2) Đọc sách là cách kế thừa, tiếp nối tri thức ấy; (3) Cần đọc sách có chọn lọc và đọc cho kĩ.
- Lí lẽ và bằng chứng: mỗi luận điểm được làm sáng tỏ bằng lí lẽ (lập luận, giải thích) kết hợp bằng chứng (số liệu, dẫn chứng thực tế, trích dẫn). Ví dụ lí lẽ "sách kết tinh trí tuệ nhiều thế hệ" đi kèm bằng chứng các công trình, phát minh được ghi lại và truyền lại qua sách.
- Vai trò của luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong việc thể hiện luận đề: luận điểm chia nhỏ luận đề thành các ý mạch lạc; lí lẽ giúp người đọc *hiểu* vì sao ý đó đúng; bằng chứng khiến ý đó *đáng tin*. Ba yếu tố gắn bó như xương – thịt – da: thiếu luận điểm thì luận đề mơ hồ, thiếu lí lẽ thì áp đặt, thiếu bằng chứng thì sáo rỗng. Nhờ chúng, luận đề trở nên rõ ràng và có sức thuyết phục.
- Tính chất đúng/sai của vấn đề đặt ra: em nêu ý kiến riêng – vấn đề nêu ra là *đúng và có ý nghĩa* (đọc sách thực sự cần thiết), đồng thời chỉ ra giới hạn (nếu đọc tràn lan, không chọn lọc thì lại kém hiệu quả) để cách đánh giá được khách quan, nhiều chiều.
- Mối liên hệ giữa ý tưởng, thông điệp với bối cảnh lịch sử – văn hoá – xã hội: thông điệp "hãy đọc sách" gắn với bối cảnh bùng nổ thông tin, nhiều kênh giải trí lấn át thói quen đọc; đặt trong truyền thống hiếu học của dân tộc, thông điệp càng có giá trị nhắc nhở.
- Phân biệt trình bày khách quan và chủ quan: phần khách quan là những câu chỉ đưa thông tin, số liệu, sự việc (ví dụ: nêu vai trò của sách trong lịch sử); phần chủ quan là những câu bộc lộ tình cảm, quan điểm, lời kêu gọi của người viết (ví dụ: "Theo tôi…", "Thật đáng tiếc nếu…"). Văn nghị luận thường đan xen hai cách này: thông tin làm chỗ dựa, quan điểm tạo nên sức thuyết phục.
###
b) Trao đổi về một văn bản GIỚI THIỆU DANH LAM THẮNG CẢNH / DI TÍCH LỊCH SỬ đã đọc
*(Ví dụ minh hoạ: văn bản giới thiệu *Quần thể di tích Cố đô Huế* – em thay bằng văn bản em chọn.)*
- Đặc điểm của kiểu văn bản và quan hệ với mục đích: đây là văn bản thông tin, có đặc điểm: giới thiệu vị trí, lịch sử hình thành, đặc điểm – giá trị của thắng cảnh/di tích; ngôn ngữ chính xác, khách quan; thường kèm số liệu, hình ảnh, sơ đồ. Các đặc điểm đó phục vụ mục đích của văn bản là *cung cấp hiểu biết chính xác và khơi dậy sự trân trọng, ý thức giữ gìn* của người đọc đối với di sản.
- Tác dụng của cách trình bày thông tin: văn bản thường kết hợp nhiều cách:
- *Trật tự thời gian:* kể lịch sử di tích theo các giai đoạn → giúp người đọc hình dung quá trình hình thành, biến đổi.
- *Quan hệ nhân quả:* chỉ ra vì sao công trình được xây, vì sao có giá trị → làm rõ ý nghĩa.
- *Phân loại các đối tượng:* chia di tích thành các cụm (thành, cung điện, lăng tẩm…) → thông tin rành mạch, dễ theo dõi.
- *So sánh, đối chiếu:* đặt cạnh công trình khác → làm nổi bật nét riêng, độc đáo.
- Thông tin cơ bản của văn bản: là những hiểu biết cốt lõi người đọc thu được – vị trí, thời gian hình thành, những công trình tiêu biểu và giá trị lịch sử, văn hoá, kiến trúc của di tích.
- Ý nghĩa của nhan đề: nhan đề nêu đúng đối tượng được giới thiệu, định hướng nội dung và thường gợi niềm tự hào, sự chú ý của người đọc với di sản.
- Vai trò của các chi tiết quan trọng: những chi tiết (số liệu về quy mô, năm xây dựng, danh hiệu được UNESCO công nhận, nét kiến trúc đặc sắc…) làm cho thông tin *cụ thể, đáng tin*, đồng thời tô đậm giá trị của di tích và khơi gợi tình cảm, trách nhiệm bảo tồn ở người đọc.
Lưu ý khi trao đổi: nói rõ tên văn bản em đã đọc, trình bày mạch lạc theo từng ý trên, lắng nghe và nhận xét phần trình bày của bạn, bổ sung hoặc nêu cách hiểu khác một cách lịch sự.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.