Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Luyện tập 2 trang 105 SGK Sinh học 12

Học thuyết tiến hóa của Darwin   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một bạn học sinh đề xuất như sau: “Nếu muốn biết một đặc điểm nào là đặc điểm thích nghi chỉ cần làm thí nghiệm xác định tỉ lệ sống sót của các cá thể mang đặc điểm đó có cao hơn so với các cá thể không có đặc điểm nghiên cứu hay không”. Đề xuất này đúng hay sai? Giải thích.

Lời giải

Nhận định: Đề xuất này CHƯA ĐÚNG (thiếu, không đầy đủ).

a) Bản chất của đặc điểm thích nghi theo thuyết tiến hóa

Theo quan điểm tiến hóa, một đặc điểm được coi là đặc điểm thích nghi khi nó làm tăng khả năng sống sót VÀ khả năng sinh sản của cá thể mang nó trong một môi trường nhất định, nhờ đó cá thể để lại được nhiều con cháu hữu thụ hơn cho thế hệ sau. Nói cách khác, thước đo của sự thích nghi là thành công sinh sản (giá trị thích nghi) chứ không chỉ là việc sống sót.

b) Vì sao chỉ đo tỉ lệ sống sót là chưa đủ

- Chọn lọc tự nhiên tác động lên cả quá trình sống sót lẫn quá trình sinh sản. Vì vậy, nếu chỉ so sánh tỉ lệ sống sót mà bỏ qua khả năng sinh sản thì chưa phản ánh hết giá trị thích nghi của đặc điểm.
- Có những đặc điểm làm cá thể sống sót cao hơn nhưng lại sinh sản kém hơn (hoặc ngược lại). Khi đó, dù tỉ lệ sống sót cao, đặc điểm vẫn không phải là đặc điểm thích nghi vì không làm tăng số con cháu để lại cho đời sau.

c) Cần làm thí nghiệm như thế nào cho đầy đủ

Để kết luận một đặc điểm có phải là đặc điểm thích nghi hay không, cần so sánh cả tỉ lệ sống sót và khả năng sinh sản (số con cháu hữu thụ để lại cho thế hệ sau) giữa nhóm cá thể mang đặc điểm và nhóm không mang đặc điểm, đồng thời phải tiến hành trong cùng một điều kiện môi trường và loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố khác (bố trí nhóm đối chứng, các cá thể tương đồng về những đặc điểm còn lại).

Kết luận: Đề xuất của bạn học sinh sai (thiếu sót) vì mới chỉ xét đến khả năng sống sót mà bỏ qua khả năng sinh sản — trong khi đặc điểm thích nghi phải làm tăng cả khả năng sống sót lẫn khả năng sinh sản của cá thể trong môi trường sống của chúng.

Đáp số

Đề xuất sai (chưa đầy đủ): đặc điểm thích nghi phải làm tăng cả khả năng sống sót VÀ khả năng sinh sản (để lại nhiều con cháu hơn), nên chỉ đo tỉ lệ sống sót là chưa đủ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.