Giải Câu hỏi 1 trang 26 SGK Sinh học 12

Lời giải

Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene, thường liên quan đến một cặp nucleotide (đột biến điểm) hoặc một số cặp nucleotide. Đột biến gene phát sinh do những sai sót tự phát bên trong tế bào hoặc do tác động của các tác nhân đột biến từ môi trường. Có thể chia thành hai nhóm nguyên nhân chính:

a) Nguyên nhân bên trong (đột biến tự phát)

- Do rối loạn các quá trình sinh lí, sinh hoá bên trong tế bào.
- Do sai sót ngẫu nhiên trong quá trình tái bản DNA (enzyme DNA polymerase bắt cặp nhầm nucleotide).
- Do một số base nitơ tồn tại ở dạng hiếm (dạng hỗ biến – tautomer) làm thay đổi khả năng liên kết hydrogen, dẫn đến bắt cặp sai trong lần tái bản tiếp theo (ví dụ base ở dạng hiếm kết cặp nhầm, qua các chu kì nhân đôi làm thay thế cặp nucleotide).

b) Nguyên nhân bên ngoài (các tác nhân đột biến từ môi trường)

- Tác nhân vật lí: các tia phóng xạ, bức xạ ion hoá (tia X, tia $\gamma$) gây đứt gãy mạch DNA; tia tử ngoại (UV) làm hai base thymine kề nhau liên kết tạo dimer thymine, gây sai sót khi sao chép.
- Tác nhân hoá học: nhiều hoá chất làm biến đổi hoặc gây bắt cặp nhầm nucleotide, ví dụ 5-bromouracil ($5\text{-}BU$) là chất đồng đẳng của thymine gây thay thế cặp $A\text{-}T$ bằng cặp $G\text{-}C$; acridine xen cài vào mạch DNA gây thêm hoặc mất cặp nucleotide; ngoài ra còn có các chất độc hoá học, khói thuốc lá…
- Tác nhân sinh học: một số virus khi xâm nhập có thể làm rối loạn quá trình sao chép hoặc chèn vật chất di truyền vào DNA của tế bào chủ, gây đột biến gene.

Kết luận: Đột biến gene phát sinh do những sai sót ngẫu nhiên trong quá trình tái bản DNA (nguyên nhân bên trong) và do tác động của các tác nhân vật lí, hoá học, sinh học từ môi trường (nguyên nhân bên ngoài).

Đáp số