Sách giáo khoa Tin học 10

Giải Vận dụng 2 trang 23 SGK Tin học 10

Bài 4. Hệ nhị phân và dữ liệu số   Đã kiểm

Đề bài

Em hãy tìm hiểu mã bù 2 với hai nội dung:

a) Mã bù 2 được lập như thế nào?

b) Mã bù 2 được dùng để làm gì?

Lời giải

## Tìm hiểu về mã bù 2

Máy tính chỉ lưu trữ và xử lí các bit 00 và 11. Để biểu diễn được cả số nguyên âm lẫn số nguyên dương mà phần cứng vẫn đơn giản, người ta dùng cách biểu diễn gọi là mã bù 2 (two's complement).

### a) Mã bù 2 được lập như thế nào?

Xét số nguyên biểu diễn bằng nn bit (ví dụ n=8n = 8). Quy ước bit trái nhất (bit cao nhất) là bit dấu: bằng 00 với số dương, bằng 11 với số âm.

- Số 00 và số dương: viết trực tiếp ở dạng nhị phân nn bit, bit dấu bằng 00.
- Số âm −N-N (với N>0N > 0): lập qua hai bước từ số dương NN:
- Bước 1 (mã bù 1): Viết NN ở dạng nhị phân đủ nn bit, rồi đảo toàn bộ các bit (0→10 \to 1, 1→01 \to 0).
- Bước 2 (mã bù 2): Lấy kết quả ở Bước 1 cộng thêm 11.

Tóm tắt: *mã bù 2 của* −N-N = (*đảo bit của* NN) + 1+\,1.

Ví dụ — lập mã bù 2 của −13-13 với n=8n = 8 bit:

| Bước | Giá trị |
|------|---------|
| Viết 1313 ở dạng 88 bit | 0000 110120000\,1101_2 |
| Bù 1 (đảo tất cả bit) | 1111 001021111\,0010_2 |
| Cộng 11 →\to mã bù 2 | 1111 001121111\,0011_2 |

Vậy mã bù 2 của −13-13 là 1111 001121111\,0011_2. Bit cao nhất bằng 11 cho biết đây là số âm.

Kiểm tra lại: lấy bù 1 của 1111 001121111\,0011_2 được 0000 110020000\,1100_2, cộng 11 được 0000 11012=130000\,1101_2 = 13. Đúng.

###

b) Mã bù 2 được dùng để làm gì?

1. Biểu diễn số nguyên có dấu trong máy tính.

Với nn bit, mã bù 2 biểu diễn được các số nguyên trong phạm vi:
−2n−1≤x≤2n−1−1.-2^{n-1} \le x \le 2^{n-1} - 1.
Ví dụ với n=8n = 8: từ −128-128 đến 127127. Đây là cách biểu diễn số nguyên âm phổ biến nhất vì số 00 chỉ có một cách biểu diễn duy nhất (không có "+0+0" và "−0-0" riêng như cách biểu diễn dấu — trị tuyệt đối).

2. Biến phép trừ thành phép cộng.

Phép trừ A−BA - B được thực hiện như một phép cộng:
A−B=A+(mã bù 2 của B).A - B = A + (\text{mã bù 2 của } B).
Nhờ đó bộ xử lí chỉ cần một mạch cộng duy nhất cũng thực hiện được cả phép cộng lẫn phép trừ, làm phần cứng đơn giản, gọn và nhanh hơn.

Ví dụ (n=8n = 8 bit): tính 7−57 - 5.

| | Giá trị |
|---|---------|
| 77 | 0000 011120000\,0111_2 |
| Mã bù 2 của −5-5 | 1111 101121111\,1011_2 |
| 7+(−5)7 + (-5) | 0000 0111+1111 1011=1 0000 001020000\,0111 + 1111\,1011 = 1\,0000\,0010_2 |
| Bỏ bit nhớ (carry) | 0000 00102=20000\,0010_2 = 2 |

Kết quả bằng 22, đúng với 7−5=27 - 5 = 2.

Đáp số

Cách lập: viết số dương N đủ n bit → đảo tất cả các bit (mã bù 1) → cộng 1 (mã bù 2). Ví dụ −13 (8 bit) = 11110011₂Công dụng: biểu diễn số nguyên có dấu trong phạm vi −2^(n−1) đến 2^(n−1)−1, và thực hiện phép trừ A−B = A + (mã bù 2 của B) chỉ bằng một mạch cộng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.