Sách giáo khoa Tin học 10

Giải Vận dụng 1 trang 23 SGK Tin học 10

Bài 4. Hệ nhị phân và dữ liệu số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Em hãy tìm hiểu trên Internet hoặc các tài liệu khác cách đổi phần thập phân của một số trong hệ thập phân sang hệ đếm nhị phân.

Lời giải

Vận dụng 1 (trang 24)

Phần nguyên của một số thập phân được đổi sang nhị phân bằng cách *chia liên tiếp cho 2 rồi lấy phần dư* (đã học ở bài). Với phần thập phân (phần sau dấu phẩy), ta làm ngược lại: *nhân liên tiếp với 2 rồi lấy phần nguyên*.

a) Quy tắc đổi phần thập phân sang hệ nhị phân

Gọi phần thập phân cần đổi là ff (với 0≤f<10 \le f < 1). Thực hiện lặp các bước:

1. Nhân ff với 22.
2. Phần nguyên của tích (là 00 hoặc 11) chính là chữ số nhị phân tiếp theo sau dấu phẩy, viết lần lượt từ trái sang phải.
3. Lấy phần thập phân của tích làm ff mới rồi lặp lại bước 1.
4. Dừng khi phần thập phân bằng 00 (đổi hết, chính xác) hoặc khi đã đủ số chữ số cần lấy (nếu phép nhân lặp mãi không về 00 thì số nhị phân là vô hạn tuần hoàn, ta làm tròn theo số chữ số yêu cầu).

Chữ số lấy được ở lần nhân đầu tiên đứng ngay sau dấu phẩy nhị phân, các chữ số sau xếp tiếp theo thứ tự.

b) Ví dụ minh hoạ — đổi 0,6250{,}625 sang hệ nhị phân

| Bước | Phép nhân | Phần nguyên (chữ số) | Phần thập phân còn lại |
|------|-----------|:---:|:---:|
| 1 | 0,625×2=1,250{,}625 \times 2 = 1{,}25 | 1 | 0,250{,}25 |
| 2 | 0,25×2=0,50{,}25 \times 2 = 0{,}5 | 0 | 0,50{,}5 |
| 3 | 0,5×2=1,00{,}5 \times 2 = 1{,}0 | 1 | 00 (dừng) |

Đọc các chữ số phần nguyên theo thứ tự từ trên xuống: 1,0,11,0,1. Vậy:

0,625(10)=0,101(2)0{,}625_{(10)} = 0{,}101_{(2)}

Kiểm tra lại: 0,101(2)=1⋅2−1+0⋅2−2+1⋅2−3=0,5+0+0,125=0,6250{,}101_{(2)} = 1\cdot 2^{-1} + 0\cdot 2^{-2} + 1\cdot 2^{-3} = 0{,}5 + 0 + 0{,}125 = 0{,}625 ✔ (đúng).

c) Chú ý: Với một số thập phân đầy đủ, ta đổi *phần nguyên* và *phần thập phân* riêng rồi ghép lại qua dấu phẩy. Ví dụ 6,625(10)=110,101(2)6{,}625_{(10)} = 110{,}101_{(2)} (vì 6(10)=110(2)6_{(10)} = 110_{(2)}). Nhiều số như 0,1(10)0{,}1_{(10)} khi nhân 2 liên tiếp không bao giờ về 00, nên trong hệ nhị phân là phân số vô hạn tuần hoàn và máy tính chỉ lưu gần đúng.

Đáp số

Quy tắc: nhân liên tiếp phần thập phân với 2, lấy phần nguyên (0 hoặc 1) làm chữ số nhị phân theo thứ tự, dừng khi phần thập phân bằng 0. Ví dụ: 0,625 = 0,101₂

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.