Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Vận dụng 2 trang 40 SGK Toán 10

Bài 6. Hệ thức lượng trong tam giác   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ một khu vực có thể quan sát được hai đỉnh núi, ta có thể ngắm và đo để xác định khoảng cách giữa hai đỉnh núi đó. Hãy thảo luận để đưa ra các bước cho một cách đo.

Lời giải

Phân tích. Gọi hai đỉnh núi là AA và BB. Vì không thể đến tận chân núi để căng thước đo trực tiếp nên A, BA,\,B là hai "điểm không tới được". Ý tưởng: chọn một điểm quan sát được cả hai đỉnh, đo khoảng cách từ điểm đó tới mỗi đỉnh rồi dùng định lí côsin cho tam giác tạo bởi điểm quan sát và hai đỉnh núi.

Các bước đo.

a) *Chọn điểm quan sát và đo góc giữa hai đỉnh.* Chọn một điểm CC trên mặt đất bằng phẳng mà từ đó ngắm được cả hai đỉnh A, BA,\,B. Dùng giác kế đo góc ACB^=γ\widehat{ACB}=\gamma (góc giữa hai hướng ngắm từ CC tới AA và tới BB).

b) *Đo khoảng cách CACA từ điểm quan sát tới đỉnh thứ nhất.* Chọn thêm điểm DD trên mặt đất sao cho đo được khoảng cách CD=aCD=a và từ cả C, DC,\,D đều ngắm được đỉnh AA. Tại CC và DD đo hai góc ACD^\widehat{ACD} và ADC^\widehat{ADC}. Trong tam giác ACDACD có
CAD^=180∘−(ACD^+ADC^).\widehat{CAD}=180^\circ-\big(\widehat{ACD}+\widehat{ADC}\big).
Theo định lí sin trong tam giác ACDACD:
CA=CD⋅sin⁡ADC^sin⁡CAD^=a⋅sin⁡ADC^sin⁡CAD^.CA=\dfrac{CD\cdot\sin\widehat{ADC}}{\sin\widehat{CAD}}=\dfrac{a\cdot\sin\widehat{ADC}}{\sin\widehat{CAD}}.

c) *Đo khoảng cách CBCB tới đỉnh thứ hai.* Làm hoàn toàn tương tự bước

b) với đỉnh BB (dùng cùng đoạn CDCD hoặc một đoạn cơ sở khác), ta tính được CBCB.

d) *Tính khoảng cách giữa hai đỉnh.* Áp dụng định lí côsin trong tam giác ABCABC với hai cạnh CA, CBCA,\,CB và góc xen giữa γ=ACB^\gamma=\widehat{ACB}:
AB=CA2+CB2−2⋅CA⋅CB⋅cos⁡γ.AB=\sqrt{CA^{2}+CB^{2}-2\cdot CA\cdot CB\cdot\cos\gamma}.

Kiểm tra. Mọi đại lượng trong công thức cuối (CA, CB, γCA,\,CB,\,\gamma) đều lấy từ phép đo thực hiện được trên mặt đất, không cần đến chân núi; công thức đúng vì tam giác ABCABC xác định khi biết hai cạnh và góc xen giữa. Vậy đo được khoảng cách ABAB giữa hai đỉnh núi.

Đáp số

AB=CA2+CB2−2 CA⋅CBcos⁡γAB=\sqrt{CA^{2}+CB^{2}-2\,CA\cdot CB\cos\gamma}, với CA, CBCA,\,CB đo gián tiếp bằng định lí sin và γ=ACB^\gamma=\widehat{ACB}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.