Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 3.18 trang 45 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương III   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trên biển, tàu BB ở vị trí cách tàu AA 53 km về hướng N34°E. Sau đó, tàu BB chuyển động thẳng đều với vận tốc có độ lớn 30 km/h về hướng đông, đồng thời tàu AA chuyển động thẳng đều với vận tốc có độ lớn 50 km/h để gặp tàu BB.

a) Hỏi tàu AA cần phải chuyển động theo hướng nào?

b) Với hướng chuyển động đó thì sau bao lâu tàu AA gặp tàu BB?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.20 gồm hai phần. Bên trái: la bàn với bốn hướng N (bắc, lên), S (nam, xuống), E (đông, phải), W (tây, trái); một vectơ màu đỏ xuất phát từ gốc hướng lên phía đông bắc, hợp với hướng N một góc, ghi nhãn N34°E. Bên phải: tam giác ABC với A ở dưới, B ở trên bên trái, C ở trên bên phải. Tại B có đường nằm ngang (nét đứt) chỉ hướng; góc giữa đường nét đứt và cạnh BA là 56°, góc ABC (giữa BA kéo và BC, phía dưới đường nằm ngang) là 124°. Cạnh AB màu đỏ, cạnh AC màu xanh. Góc tại A (giữa AB và AC) ký hiệu là α. BC nằm ngang hướng về phía đông.

Lời giải

Thiết lập bài toán.

Gọi CC là vị trí hai tàu gặp nhau sau thời gian tt (giờ). Trong thời gian đó:

- Tàu AA đi được quãng đường AC=50tAC = 50t (km).
- Tàu BB đi được quãng đường BC=30tBC = 30t (km).
- Khoảng cách ban đầu AB=53AB = 53 km.

Xét tam giác ABCABC.

Tính góc BB. Tàu BB ở hướng N34°EN34°E so với AA, nên nhìn từ BB, tàu AA ở hướng S34°WS34°W. Tàu BB chạy về hướng đông nên BCBC hướng đông (EE). Góc giữa hướng đông và hướng S34°WS34°W là:
ABC^=90°+34°=124°.\widehat{ABC} = 90° + 34° = 124°.

a) Hướng chuyển động của tàu AA.

Gọi α=BAC^\alpha = \widehat{BAC} là góc giữa ABAB và ACAC. Áp dụng định lí sin trong tam giác ABCABC (cạnh BCBC đối góc AA, cạnh ACAC đối góc BB):
BCsin⁡α=ACsin⁡B  ⇒  30tsin⁡α=50tsin⁡124°.\frac{BC}{\sin\alpha} = \frac{AC}{\sin B} \;\Rightarrow\; \frac{30t}{\sin\alpha} = \frac{50t}{\sin 124°}.

Suy ra:
sin⁡α=30sin⁡124°50=0,6⋅sin⁡124°≈0,6⋅0,8290≈0,4974.\sin\alpha = \frac{30\sin 124°}{50} = 0{,}6\cdot\sin 124° \approx 0{,}6\cdot 0{,}8290 \approx 0{,}4974.
⇒α≈29,84°  (≈29°50′).\Rightarrow \alpha \approx 29{,}84° \;(\approx 29°50').

Vì CC nằm lệch về phía đông so với hướng ABAB, hướng của ACAC lệch thêm α\alpha về phía đông so với hướng N34°EN34°E. Do đó hướng chuyển động của tàu AA là:
N (34°+29,84°) E≈N 64° E.N\,(34° + 29{,}84°)\,E \approx N\,64°\,E.

Vậy tàu AA cần chuyển động theo hướng N64°EN64°E (gần đúng).

b) Thời gian để tàu AA gặp tàu BB.

Góc còn lại của tam giác:
ACB^=180°−124°−29,84°≈26,16°.\widehat{ACB} = 180° - 124° - 29{,}84° \approx 26{,}16°.

Áp dụng định lí sin (cạnh ABAB đối góc CC, cạnh ACAC đối góc BB):
ABsin⁡C=ACsin⁡B  ⇒  53sin⁡26,16°=50tsin⁡124°.\frac{AB}{\sin C} = \frac{AC}{\sin B} \;\Rightarrow\; \frac{53}{\sin 26{,}16°} = \frac{50t}{\sin 124°}.

Suy ra:
50t=53⋅sin⁡124°sin⁡26,16°≈53⋅0,82900,4409≈99,7.50t = \frac{53\cdot\sin 124°}{\sin 26{,}16°} \approx \frac{53\cdot 0{,}8290}{0{,}4409} \approx 99{,}7.
⇒t≈99,750≈1,99  (giờ)≈2 giờ.\Rightarrow t \approx \frac{99{,}7}{50} \approx 1{,}99 \;(\text{giờ}) \approx 2 \text{ giờ}.

Kiểm tra: với t≈1,99t\approx 1{,}99 h thì AC≈99,7AC\approx 99{,}7 km, BC≈59,8BC\approx 59{,}8 km; áp dụng định lí cosin: AC2=AB2+BC2−2⋅AB⋅BCcos⁡124°≈532+59,82−2⋅53⋅59,8⋅(−0,5592)≈9940⇒AC≈99,7AC^2 = AB^2 + BC^2 - 2\cdot AB\cdot BC\cos 124° \approx 53^2 + 59{,}8^2 - 2\cdot53\cdot59{,}8\cdot(-0{,}5592)\approx 9940 \Rightarrow AC\approx 99{,}7 km. Khớp. ✓

Vậy sau khoảng 22 giờ tàu AA gặp tàu BB.

Đáp số

Hướng N64°EN64°E (góc lệch so với ABAB là α≈29,84°\alpha \approx 29,84°)t≈1,99t \approx 1,99 giờ ≈2\approx 2 giờ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.