Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.12 trang 16 SGK Toán 10

Bài 16. Hàm số bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hai bạn An và Bình trao đổi với nhau.

An nói: Tớ đọc ở một tài liệu thấy nói rằng cổng Đại học Bách khoa Hà Nội (H.6.14) có dạng một parabol, khoảng cách giữa hai chân cổng là 8 m và chiều cao của cổng tính từ một điểm trên mặt đất cách chân cổng 0,5 m là 2,93 m. Từ đó tớ tính ra được chiều cao của cổng parabol đó là 12 m.

Sau một hồi suy nghĩ, Bình nói: Nếu dữ kiện như bạn nói, thì chiều cao của cổng parabol mà bạn tính ra ở trên là không chính xác.

Dựa vào thông tin mà An đọc được, em hãy tính chiều cao của cổng Đại học Bách khoa Hà Nội để xem kết quả bạn An tính được có chính xác không nhé!

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 16 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.14. Ảnh chụp cổng parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội: một vòm cổng có dạng đường parabol bắc qua lối vào.

Lời giải

Chọn hệ trục tọa độ. Chọn hệ trục OxyOxy sao cho gốc OO trùng một chân cổng, trục OxOx nằm dọc mặt đất, trục OyOy hướng thẳng đứng lên trên. Khi đó cổng có dạng đồ thị hàm số bậc hai

y=ax2+bx+c(a≠0).y = ax^2 + bx + c \quad (a \ne 0).

Lập các điều kiện từ dữ kiện bài toán.

- Cổng đi qua gốc tọa độ O(0;0)O(0;0) (chân cổng thứ nhất): c=0c = 0.
- Khoảng cách giữa hai chân cổng là 8 m8\,\text{m} nên chân cổng thứ hai là điểm (8;0)(8;0):

a⋅82+b⋅8=0  ⇒  64a+8b=0  ⇒  b=−8a.a\cdot 8^2 + b\cdot 8 = 0 \;\Rightarrow\; 64a + 8b = 0 \;\Rightarrow\; b = -8a.

- Điểm trên mặt đất cách chân cổng 0,5 m0{,}5\,\text{m} có chiều cao 2,93 m2{,}93\,\text{m}, tức cổng đi qua điểm (0,5; 2,93)(0{,}5;\,2{,}93):

a⋅(0,5)2+b⋅0,5=2,93.a\cdot(0{,}5)^2 + b\cdot 0{,}5 = 2{,}93.

Giải tìm a, ba,\,b. Thay b=−8ab = -8a vào phương trình cuối:

0,25a+0,5⋅(−8a)=2,93  ⇒  0,25a−4a=2,93  ⇒  −3,75a=2,93,0{,}25a + 0{,}5\cdot(-8a) = 2{,}93 \;\Rightarrow\; 0{,}25a - 4a = 2{,}93 \;\Rightarrow\; -3{,}75a = 2{,}93,

a=2,93−3,75≈−0,781,b=−8a≈6,251.a = \dfrac{2{,}93}{-3{,}75} \approx -0{,}781, \qquad b = -8a \approx 6{,}251.

Vậy cổng là một phần của parabol y=−0,781x2+6,251xy = -0{,}781x^2 + 6{,}251x.

Tính chiều cao của cổng. Vì a<0a < 0, parabol có bề lõm quay xuống nên chiều cao của cổng chính là tung độ đỉnh. Hoành độ đỉnh:

x0=−b2a=−−8a2a=4 (m)x_0 = -\dfrac{b}{2a} = -\dfrac{-8a}{2a} = 4 \ (\text{m})

(đúng là trung điểm hai chân cổng). Chiều cao cổng là tung độ đỉnh:

y0=−Δ4a=−b2−4ac4a=−(−8a)24a=−64a24a=−16a.y_0 = -\dfrac{\Delta}{4a} = -\dfrac{b^2 - 4ac}{4a} = -\dfrac{(-8a)^2}{4a} = -\dfrac{64a^2}{4a} = -16a.

Thay a=2,93−3,75a = \dfrac{2{,}93}{-3{,}75}:

y0=−16⋅(2,93−3,75)=16⋅2,933,75=46,883,75≈12,5 (m).y_0 = -16\cdot\left(\dfrac{2{,}93}{-3{,}75}\right) = \dfrac{16\cdot 2{,}93}{3{,}75} = \dfrac{46{,}88}{3{,}75} \approx 12{,}5 \ (\text{m}).

Kết luận. Chiều cao thực của cổng xấp xỉ 12,5 m12{,}5\,\text{m}, không phải 12 m12\,\text{m}. Vậy kết quả bạn An tính được là không chính xác — bạn Bình nói đúng.

*Kiểm tra lại:* với a≈−0,781, b≈6,251a\approx -0{,}781,\ b\approx 6{,}251, tại x=0,5x=0{,}5 ta có y≈−0,781⋅0,25+6,251⋅0,5≈−0,195+3,125≈2,93y \approx -0{,}781\cdot 0{,}25 + 6{,}251\cdot 0{,}5 \approx -0{,}195 + 3{,}125 \approx 2{,}93 (đúng dữ kiện); tại x=0x=0 và x=8x=8 đều cho y=0y=0 (hai chân cổng). Đỉnh cho y0≈12,5 my_0\approx 12{,}5\,\text{m}.

Đáp số

≈ 12,5 m (An tính 12 m là không chính xác)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.