Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Vận dụng trang 23 SGK Toán 10

Bài 17. Dấu của tam thức bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Độ cao so với mặt đất của một quả bóng được ném lên theo phương thẳng đứng được mô tả bởi hàm số bậc hai h(t)=−4,9t2+20t+1h(t) = -4{,}9t^2 + 20t + 1, ở đó độ cao h(t)h(t) tính bằng mét và thời gian tt tính bằng giây. Trong khoảng thời điểm nào trong quá trình bay của nó, quả bóng sẽ ở độ cao trên 5 m so với mặt đất?

Lời giải

Phân tích bài toán. Quả bóng ở độ cao trên 5 m so với mặt đất nghĩa là h(t)>5h(t) > 5. Ta cần giải bất phương trình:

−4,9t2+20t+1>5.-4{,}9t^2 + 20t + 1 > 5.

Bước 1. Đưa về bất phương trình bậc hai.

−4,9t2+20t+1>5  ⟺  −4,9t2+20t−4>0.-4{,}9t^2 + 20t + 1 > 5 \iff -4{,}9t^2 + 20t - 4 > 0.

Đặt f(t)=−4,9t2+20t−4f(t) = -4{,}9t^2 + 20t - 4. Đây là một tam thức bậc hai với a=−4,9<0a = -4{,}9 < 0.

Bước 2. Xét dấu tam thức bậc hai.

Tính biệt thức:

Δ=202−4⋅(−4,9)⋅(−4)=400−78,4=321,6>0.\Delta = 20^2 - 4\cdot(-4{,}9)\cdot(-4) = 400 - 78{,}4 = 321{,}6 > 0.

Vì Δ>0\Delta > 0 nên f(t)f(t) có hai nghiệm phân biệt:

t1=−20+321,62⋅(−4,9)=−20+321,6−9,8≈0,21,t_1 = \frac{-20 + \sqrt{321{,}6}}{2\cdot(-4{,}9)} = \frac{-20 + \sqrt{321{,}6}}{-9{,}8} \approx 0{,}21,

t2=−20−321,6−9,8≈3,87.t_2 = \frac{-20 - \sqrt{321{,}6}}{-9{,}8} \approx 3{,}87.

(ở đây 321,6≈17,93\sqrt{321{,}6} \approx 17{,}93).

Bước 3. Kết luận dấu. Vì a=−4,9<0a = -4{,}9 < 0 nên f(t)>0f(t) > 0 (trái dấu với aa là dấu dương, tức là nằm trong khoảng hai nghiệm) khi tt nằm giữa hai nghiệm:

f(t)>0  ⟺  t1<t<t2  ⟺  0,21<t<3,87.f(t) > 0 \iff t_1 < t < t_2 \iff 0{,}21 < t < 3{,}87.

Bước 4. Đối chiếu điều kiện thực tế. Thời gian bay tt của quả bóng thỏa mãn t>0t > 0 và tt nằm trong khoảng vừa tìm, nên kết quả trên đều hợp lệ.

Kiểm tra lại đáp số. Lấy t=2t = 2 (nằm trong khoảng): h(2)=−4,9⋅4+20⋅2+1=−19,6+40+1=21,4>5h(2) = -4{,}9\cdot 4 + 20\cdot 2 + 1 = -19{,}6 + 40 + 1 = 21{,}4 > 5 ✓. Lấy t=0t = 0 (ngoài khoảng): h(0)=1<5h(0) = 1 < 5 ✓. Lấy t=4t = 4 (ngoài khoảng): h(4)=−4,9⋅16+80+1=−78,4+81=2,6<5h(4) = -4{,}9\cdot 16 + 80 + 1 = -78{,}4 + 81 = 2{,}6 < 5 ✓. Vậy đáp số phù hợp.

Kết luận. Trong khoảng thời gian từ khoảng 0,210{,}21 giây đến khoảng 3,873{,}87 giây (kể từ lúc ném), quả bóng ở độ cao trên 5 m so với mặt đất.

Đáp số

Quả bóng ở độ cao trên 5 m khi thời gian tt thỏa mãn 0,21<t<3,870{,}21 < t < 3{,}87 (giây), tức trong khoảng từ khoảng 0,21 giây đến khoảng 3,87 giây.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.