Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.16 trang 24 SGK Toán 10

Bài tập cuối Bài 17. Dấu của tam thức bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải các bất phương trình bậc hai:

a) x2−1≥0x^2 - 1 \ge 0;

b) x2−2x−1<0x^2 - 2x - 1 < 0;

c) −3x2+12x+1≤0-3x^2 + 12x + 1 \le 0;

d) 5x2+x+1≥05x^2 + x + 1 \ge 0.

Lời giải

a) Xét tam thức bậc hai f(x)=x2−1f(x) = x^2 - 1 có a=1>0a = 1 > 0.

Cho f(x)=0f(x) = 0: x2−1=0⇔x=−1x^2 - 1 = 0 \Leftrightarrow x = -1 hoặc x=1x = 1 (hai nghiệm phân biệt).

Vì a>0a > 0 nên f(x)f(x) mang dấu dương (f(x)≥0f(x) \ge 0) khi xx nằm ngoài khoảng hai nghiệm (kể cả nghiệm).

Vậy bất phương trình x2−1≥0x^2 - 1 \ge 0 có tập nghiệm là (−∞;−1]∪[1;+∞)(-\infty; -1] \cup [1; +\infty), tức x≤−1x \le -1 hoặc x≥1x \ge 1.

b) Xét tam thức f(x)=x2−2x−1f(x) = x^2 - 2x - 1 có a=1>0a = 1 > 0 và Δ′=(−1)2−1⋅(−1)=2>0\Delta' = (-1)^2 - 1 \cdot (-1) = 2 > 0.

f(x)f(x) có hai nghiệm phân biệt: x=1−2x = 1 - \sqrt{2} và x=1+2x = 1 + \sqrt{2}.

Vì a>0a > 0 nên f(x)f(x) mang dấu âm (f(x)<0f(x) < 0) khi xx nằm giữa hai nghiệm.

Vậy bất phương trình x2−2x−1<0x^2 - 2x - 1 < 0 có tập nghiệm là (1−2; 1+2)(1 - \sqrt{2}; \, 1 + \sqrt{2}).

c) Xét tam thức f(x)=−3x2+12x+1f(x) = -3x^2 + 12x + 1 có a=−3<0a = -3 < 0 và Δ′=62−(−3)⋅1=39>0\Delta' = 6^2 - (-3) \cdot 1 = 39 > 0.

f(x)f(x) có hai nghiệm phân biệt: x=−6±39−3=6∓393x = \dfrac{-6 \pm \sqrt{39}}{-3} = \dfrac{6 \mp \sqrt{39}}{3}, tức x1=6−393x_1 = \dfrac{6 - \sqrt{39}}{3} và x2=6+393x_2 = \dfrac{6 + \sqrt{39}}{3} (với x1<x2x_1 < x_2).

Vì a<0a < 0 nên f(x)f(x) mang dấu âm (f(x)≤0f(x) \le 0) khi xx nằm ngoài khoảng hai nghiệm (kể cả nghiệm).

Vậy bất phương trình −3x2+12x+1≤0-3x^2 + 12x + 1 \le 0 có tập nghiệm là (−∞; 6−393]∪[6+393; +∞)\left(-\infty; \, \dfrac{6 - \sqrt{39}}{3}\right] \cup \left[\dfrac{6 + \sqrt{39}}{3}; \, +\infty\right).

d) Xét tam thức f(x)=5x2+x+1f(x) = 5x^2 + x + 1 có a=5>0a = 5 > 0 và Δ=12−4⋅5⋅1=1−20=−19<0\Delta = 1^2 - 4 \cdot 5 \cdot 1 = 1 - 20 = -19 < 0.

Vì Δ<0\Delta < 0 và a>0a > 0 nên f(x)>0f(x) > 0 với mọi x∈Rx \in \mathbb{R}, do đó f(x)≥0f(x) \ge 0 luôn đúng.

Vậy bất phương trình 5x2+x+1≥05x^2 + x + 1 \ge 0 nghiệm đúng với mọi x∈Rx \in \mathbb{R}.

Đáp số

x≤−1x \le -1 hoặc x≥1x \ge 11−2<x<1+21 - \sqrt{2} < x < 1 + \sqrt{2}x≤6−393x \le \dfrac{6 - \sqrt{39}}{3} hoặc x≥6+393x \ge \dfrac{6 + \sqrt{39}}{3}Nghiệm đúng với mọi x∈Rx \in \mathbb{R}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.